Sipas analizës më të fundit të The Wall Street Journal (WSJ), në Evropë po rritet gjithnjë e më shumë mbështetja për një plan rezervë që do t’i mundësonte kontinentit të mbrohej vetë duke përdorur strukturat ekzistuese ushtarake të NATO, në rast se Shtetet e Bashkuara të Amerikës largohen nga aleanca. Ky plan, që disa zyrtarë e quajnë jozyrtarisht “NATO Evropian”, ka marrë hov të madh pasi ka fituar mbështetjen e Gjermania, e cila për një kohë të gjatë kishte kundërshtuar idenë e një veprimi të pavarur ushtarak evropian.
Zyrtarët që punojnë për këtë plan synojnë të vendosin më shumë evropianë në pozita kyçe komanduese të aleancës dhe të plotësojnë kapacitetet amerikane me burime të veta. Sipas WSJ, këto plane po zhvillohen ende në mënyrë joformale, përmes diskutimeve dhe takimeve pune brenda rretheve të NATO-s.
Qëllimi nuk është krijimi i një rivali për aleancën aktuale, por ruajtja e parandalimit ndaj Rusisë, vazhdimësisë operacionale dhe besueshmërisë bërthamore, edhe nëse Uashingtoni tërheq forcat e tij ose refuzon të mbrojë Evropën – një skenar për të cilin ka paralajmëruar edhe presidenti Donald Trump.
Planet, të cilat kanë filluar vitin e kaluar, reflektojnë shqetësimin e thellë të Evropës për besueshmërinë e SHBA-ve. Situata u përkeqësua pasi Trump kërcënoi me marrjen e Grenlanda nga Danimarka, si dhe për shkak të refuzimit të Evropës për të mbështetur luftën amerikane në Iran.
Një faktor kyç në këtë ndryshim është kthesa politike në Berlin. Për dekada, Gjermania i rezistoi thirrjeve – kryesisht nga Franca – për më shumë sovranitet evropian në mbrojtje, duke preferuar SHBA-në si garantuesin kryesor të sigurisë. Megjithatë, sipas burimeve të WSJ, kjo qasje po ndryshon nën udhëheqjen e kancelarit Friedrich Merz, për shkak të dyshimeve serioze mbi besueshmërinë amerikane.
Merz filloi të rishikojë qëndrimet tradicionale pasi arriti në përfundimin se Trump është i gatshëm të braktisë Ukrainën dhe se politika amerikane në NATO nuk udhëhiqet më nga vlera të qarta. Ministri gjerman i mbrojtjes Boris Pistorius theksoi se NATO mbetet “i pazëvendësueshëm”, por shtoi: “Është e qartë se ne evropianët duhet të marrim më shumë përgjegjësi për mbrojtjen tonë – dhe kjo është pikërisht ajo që po bëjmë. NATO duhet të bëhet më evropian që të mbetet transatlantik.”
Kërcënimet e Trump dhe reagimi evropian
Evropianët tani po përpiqen të marrin një pjesë të barrës që Trump e ka kërkuar prej kohësh. Sekretari i përgjithshëm i NATO-s Mark Rutte deklaroi së fundmi se aleanca do të bëhet “më e udhëhequr nga Evropa”.
Megjithatë, ndryshimi qëndron në faktin se Evropa po vepron tani me iniciativë të vet, e nxitur nga retorika armiqësore e Trump, e jo nga inkurajimi amerikan. Trump i ka quajtur aleatët evropianë “frikacakë” dhe NATO-n “tigër prej letre”, duke shtuar se këtë “e di edhe presidenti rus Vladimir Putin”.
Presidenti i Finlanda, Alexander Stubb, konfirmoi se procesi i transferimit të barrës është në zhvillim. Ai madje kontaktoi Trump pas kërcënimeve për largim nga NATO për shkak të mungesës së mbështetjes për fushatën në Iran.
“Mesazhi ynë bazë për miqtë amerikanë është se, pas gjithë këtyre dekadave, ka ardhur koha që Evropa të marrë më shumë përgjegjësi për sigurinë dhe mbrojtjen e saj,” tha Stubb, duke theksuar se ky proces duhet të zhvillohet në mënyrë të kontrolluar dhe jo përmes një tërheqjeje të papritur të SHBA-ve.
Shërbimi ushtarak dhe prodhimi i armëve
Duke qenë se struktura komanduese e NATO-s është ndërtuar për dekada mbi udhëheqjen amerikane – nga logjistika dhe inteligjenca deri te komanda supreme – sfidat janë të mëdha.
Sipas WSJ, vetëm pas ndryshimit të qëndrimit të Berlinit është kaluar në zgjidhjen e çështjeve praktike: kush do të drejtojë mbrojtjen ajrore dhe raketore, kush do të sigurojë korridoret drejt Polonisë dhe shteteve baltike dhe kush do të menaxhojë rrjetet logjistike në rast të tërheqjes së oficerëve amerikanë.
Një element kyç është rikthimi i shërbimit të detyrueshëm ushtarak, të cilin shumë vende e kishin hequr pas Luftës së Ftohtë. Po ashtu, synohet përshpejtimi i prodhimit të pajisjeve ushtarake, përfshirë kapacitetet kundër-nëndetëse, ato hapësinore dhe sistemet e furnizimit me karburant në ajër. Një shembull është marrëveshja mes Gjermanisë dhe Mbretëria e Bashkuar për zhvillimin e përbashkët të raketave lundruese dhe hipersonike.
“Ombrella bërthamore”: Sfida më e madhe
Edhe pse evropianët po marrin më shumë role komanduese dhe po udhëheqin stërvitje të mëdha ushtarake, sidomos në rajonin nordik, boshllëku më i madh mbetet inteligjenca dhe parandalimi bërthamor.
Zyrtarët pranojnë se asnjë rishpërndarje trupash nuk mund të zëvendësojë shpejt satelitët dhe sistemet amerikane të paralajmërimit për raketa. Kjo vendos Franca dhe Mbretërinë e Bashkuar nën presion për të zgjeruar rolin e tyre bërthamor dhe të inteligjencës. Pas krizës së Grenlandës, kancelari Merz dhe presidenti francez Emmanuel Macron kanë nisur diskutime për zgjerimin e mbrojtjes bërthamore franceze edhe për vendet e tjera evropiane.
Se çështja e Grenlandës ishte pikë kthese, e konfirmoi edhe vetë Trump: “Gjithçka filloi me Grenlandën. Ne e duam atë. Ata nuk duan të na e japin, dhe unë thashë: ‘Mirë, lamtumirë’.”
Ndërsa zëvendëskryeministri i Polonia, Radoslaw Sikorski, reagoi shkurt në rrjetet sociale: “U regjistrua.”
