Shkruan: Bayram POMAK
Viti 2025, në shumë aspekte, u shënua për Kosovën si një “vit i humbur”. Pas zgjedhjeve të përgjithshme të mbajtura më 9 shkurt, bllokimi i procesit të formimit të qeverisë ndikoi negativisht jo vetëm institucionet politike, por edhe funksionimin e shtetit dhe pritjet e shoqërisë për të ardhmen. Kuvendi u mblodh plot 60 herë në kuadër të përpjekjeve për krijimin e qeverisë; megjithatë, asnjë seancë nuk arriti në një rezultat konkret. Barra e kësaj situate është e rëndë jo vetëm nga aspekti financiar, por edhe si humbje kohe: Kosova, për gati një vit, u qeveris në kushtet e pasigurisë politike dhe e humbi në masë të madhe kapacitetin e saj administrativ.
Gjatë këtij procesi, mes pushtetit dhe opozitës u zhvillua një luftë e ashpër e psikologjisë politike dhe e diskursit. Strategjia kryesore e bllokut qeverisës ishte ta fajësonte opozitën për ngecjen e procesit. Opozita, në të njëjtën mënyrë, u përpoq ta bindte elektoratin duke theksuar dështimin e qeverisë. Megjithatë, me kalimin e kohës, tabloja që u shfaq tregoi se jo opozita, por pushteti ishte më i suksesshëm në menaxhimin e perceptimit shoqëror. Në fakt, pushteti që në zgjedhjet e 9 shkurtit mori rreth 42% të votave, vetëm dhjetë muaj më vonë, në zgjedhjet e 28 dhjetorit, e rriti përqindjen e votave duke arritur në nivelin 51%.
Në këtë rritje, përveç suksesit politik të Vetëvendosjes, vendimtare rezulton edhe performanca e dobët e opozitës gjatë gjithë procesit. Në periudhën dhjetëmujore që nga 9 shkurti, përballë manovrave politike të Kurtit, opozita nuk arriti të prodhojë një alternativë efektive. Qasja themelore e opozitës, në vend se të zhvillonte një ofertë të re politike që do ta sfidonte qeverinë, u shndërrua në një strategji reaksionare, të bazuar vetëm në përgjigje ndaj deklaratave të Kurtit. Kjo gjendje e forcoi perceptimin te votuesit se opozita nuk ka “kapacitet për të qenë alternativë”.
Madje, ky qëndrim i opozitës i dha pushtetit një argument të fortë: Kurti e theksoi vazhdimisht se procesi i krijimit të qeverisë ishte bllokuar nga opozita dhe se opozita, në vend që të prodhonte zgjidhje, ishte bërë pjesë e problemit. Rezultatet zgjedhore treguan se kjo tezë gjeti mbështetje te një pjesë e konsiderueshme e shoqërisë. Opozita e kishte parë si avantazh mundësinë e zgjedhjeve të reja në rast se VV nuk do të arrinte ta formonte qeverinë me 42%; ajo kishte llogaritur se VV do të binte nën 40% dhe se pushteti do të vihej në vështirësi. Por procesi funksionoi krejtësisht ndryshe dhe kjo llogari politike nuk u përputh me orientimet e shoqërisë.
Pushteti, gjatë gjithë procesit, është përpjekur të krijojë përshtypjen se është i hapur për bashkëpunim me opozitën; komunikimin e tij politik e ka ndërtuar mbi këtë bazë. Ndërsa opozita, duke menduar se pushteti do të ngushtohej edhe më shumë nga dështimet e veta, ka ndjekur një strategji “pritjeje dhe shtrëngimi në cep”. Në këtë ndërkohë, pushteti ka shfrytëzuar në mënyrë efektive edhe avantazhet që burojnë nga qeverisja e shtetit; edhe pse etika e kësaj strategjie është një temë tjetër diskutimi, është kuptuar se elektorati ia ka dhënë “vlerën” kësaj qasjeje.
Një nga dobësitë më themelore të opozitës është se nuk ka arritur të paraqesë një vizion politik origjinal dhe bindës. Një pjesë e madhe e premtimeve të paraqitura gjatë fushatës zgjedhore kishin karakterin e një kopjeje të dobët të praktikave të pushtetit. Një nga argumentet që opozita e përdori shpesh ishte se “pushteti i ka prishur marrëdhëniet me Perëndimin”. Mirëpo ky diskurs krijoi përshtypjen se po i drejtohej më shumë opinionit të jashtëm sesa vetë votuesit dhe, për shkak se nuk prekte problemet e përditshme të shoqërisë, nuk arriti të bëhej faktor përcaktues në sjelljen elektorale.
Pas një viti të humbur, Kosova ka hyrë edhe në vitin 2026 pa arritur të formojë qeveri. Megjithatë, para nesh po shfaqet edhe një fushë tjetër potenciale krize: zgjedhjet presidenciale. Nëse presidenti nuk zgjidhet, mundësia që edhe viti 2026 të humbet do të rritet dhe kostoja socio-ekonomike e këtyre humbjeve do të ndihet më rëndë në periudhat e ardhshme. Në këtë pikë, qëndrimi që do të mbajë opozita është me rëndësi kritike. Rezultatet zgjedhore tregojnë se votuesi e ka parë opozitën si burim të bllokadës. Nëse opozita edhe në procesin presidencial mbetet në të njëjtën vijë — duke mos dhënë mbështetje dhe duke mos prodhuar zgjidhje — atëherë kostoja politike e kësaj sjelljeje do të jetë edhe më e rëndë për opozitën.
Votuesi tashmë nuk dëshiron t’i shohë partitë politike si “pjesë të problemit”, por si “pjesë të zgjidhjes”. Aktorët që tregojnë vullnet për të prodhuar zgjidhje dhe që kontribuojnë në funksionimin e institucioneve, forcohen në sytë e elektoratit. Prandaj, që opozita të luajë një rol konstruktiv në këtë proces, nuk është vetëm e rëndësishme për stabilitetin e vendit, por është edhe një domosdoshmëri strategjike për të ardhmen e saj politike. Përndryshe, diskursi i pushtetit “opozita po e bllokon” do të forcohet edhe më shumë; dhe në rast të një zgjedhjeje të parakohshme, ka gjasa të mëdha që fatura të bjerë kryesisht mbi opozitën.
Si përfundim, në debatet për përgjegjësinë e krizës politike të vitit 2025, është kuptuar se një pjesë e konsiderueshme e elektoratit e ka parë opozitën si burimin e problemit. Kjo gjendje e vë në pah qartë se opozita ka nevojë për reforma reale. Megjithatë, shihet se përpjekjet reformuese të bëra deri më tani brenda opozitës nuk kanë arritur të sjellin transformimin e dëshiruar. Është tashmë e qartë se nuk mund t’i flitet votuesit të sotëm me gjuhën politike të së kaluarës. Opozita duhet të zhvillojë një diskurs të ri politik, në përputhje me frymën e kohës; duhet të prodhojë politika konkrete, të zbatueshme dhe që ofrojnë zgjidhje të drejtpërdrejta për problemet e shoqërisë. Vetëm nëse arrin t’ia përcjellë këto politika votuesit në mënyrë të sinqertë dhe të qëndrueshme, mund të dëshmojë se është një alternativë e vërtetë.
Përndryshe, fati i opozitës së tanishme do të jetë shndërrimi në parti “opozitë të përhershme”, të cilat kanë ekzistuar për shumë vite, por që kurrë nuk kanë arritur të vijnë në pushtet. Sepse koha ka ndryshuar, nevojat kanë ndryshuar dhe edhe votuesi është transformuar. Nuk është më realiste të bindet votuesi i ri me diskurse të vjetra. Në këto rrethana, në politikën e Kosovës mund të bëhet e pashmangshme lindja e një lëvizjeje të re opozitare, e cila do të mund të përfaqësojë një gjuhë të re, një vizion të ri dhe një alternativë të re. Sepse sistemet demokratike nuk mund të jetojnë pa opozitë; nëse struktura ekzistuese opozitare nuk arrin t’i përgjigjet pritjeve shoqërore, skena politike herët a vonë do të prodhojë aktorë të rinj opozitarë.
Si përfundim, bllokada politike e përjetuar në vitin 2025 nuk ishte vetëm një krizë që lidhej me pamundësinë për të formuar qeverinë në Kosovë; ajo u shndërrua njëkohësisht në tregues të një dobësie strukturore, e cila vë në pikëpyetje kapacitetin përfaqësues të opozitës, fuqinë e saj për të prodhuar politikë dhe lidhjen që ka ndërtuar me votuesin. Votuesi nuk kërkon që konkurrenca politike të zhvillohet vetëm përmes akuzave dhe polemikave, por kërkon një qasje që ofron zgjidhje konkrete dhe stabilitet për të ardhmen e vendit. Prandaj, detyra themelore e opozitës është që, në vend se të mbështetet te diskurset e së kaluarës, të zhvillojë një gjuhë të re politike në përputhje me realitetin aktual, të paraqesë politika që japin përgjigje për problemet shoqërore dhe, në periudhat e krizës, të dëshmojë se nuk është “pala që bllokon”, por “pjesë e zgjidhjes”. Përndryshe, humbja e fuqisë së opozitës do të thellohet, ndërsa fakti që pushteti të bëhet “pa alternativë” do të krijojë, në plan afatgjatë, brishtësi edhe më të mëdha për demokracinë e Kosovës.
Vërejtje: Qëndrimet e autorëve nga kjo rubrikë, nuk domethënë që përfaqësojnë në mënyrë automatike edhe qëndrimet e redaksisë. Megjithatë, njohja e këtyre qëndrimeve është në interes të lexuesve, prandaj edhe publikimi i tyre. Për rrjedhojë autorët mbajnë përgjegjësi të plotë për sa u përket qëndrimeve rreth çështjeve të shtjelluara në fjalë.
