Shkruan: Bayram POMAK
Pas zgjedhjeve të përgjithshme të mbajtura më 28 dhjetor, vendimi i Komisionit Qendror të Zgjedhjeve (KQZ) për rinumërimin e votave, ka nxjerrë në dritë një të vërtetë që prej kohësh përflitej në Kosovë lidhur me proceset zgjedhore, por që nuk mund të provohej në mënyrë konkrete: pretendimin për vjedhje votash në zgjedhje.
Kësaj here çështja nuk mbeti vetëm në nivel akuze; të dhënat dhe gjetjet e publikuara treguan shenja të qarta të një organizimi që duket sikur është kapur në flagrancë. Për më tepër, askush nuk mund ta parashikonte se kjo vjedhje do të arrinte një nivel kaq të gjerë dhe sistematik. Dalja në pah e dallimeve që dëshmojnë zhvendosjen e mijëra votave në favor të një kandidati, tregon se ngjarja nuk është individuale, por është realizuar nga një strukturë e organizuar dhe e planifikuar.
Në fakt, kjo skandal nuk do të duhej ta befasonte opinionin publik. Dyshimet për manipulime dhe parregullsi zgjedhore, prej vitesh janë shprehur nga segmente të ndryshme të shoqërisë dhe janë shndërruar pothuajse në një “sekret të ditur, por të mbuluar”. Në këtë aspekt, vendimi i KQZ-së për rinumërimin e votave duhet vlerësuar si një hap jashtëzakonisht i drejtë dhe megjithatë i vonuar, si në aspektin e legjitimitetit demokratik, ashtu edhe për ndërgjegjen publike. Sepse falë këtij vendimi, për herë të parë e vërteta po fillon të ndahet nga e pavërteta mbi baza të dhënash konkrete.
Të dhënat e zbuluara sugjerojnë se në këtë organizim nuk mund të jenë përfshirë vetëm punonjësit që kanë qenë pjesë e procesit të numërimit, por edhe disa kandidatë për deputetë. Deklaratat e kandidatëve para opinionit, të tipit “ne nuk kemi lidhje me këtë punë, dikush e ka bërë në emrin tonë”, janë njëkohësisht tragjike dhe tejet shqetësuese. Sepse këto pohime jo vetëm që nuk e heqin përgjegjësinë, por përkundrazi, i shtyjnë personat edhe më tej drejt një pozite të pabesueshme dhe qesharake në sytë e shoqërisë.
Fakti edhe më tronditës është ky: edhe nëse sot autorët e kësaj ngjarjeje humbin besimin dhe reputacionin publik, është shumë e mundshme që në periudhat e ardhshme t’i shohim sërish të njëjtët emra në skenën politike. Sepse problemi nuk është vetëm teknik; në thelb është një problem mentaliteti. Rikthimi i vazhdueshëm i pretendimeve të ngjashme në zgjedhje të ndryshme, si dhe fakti që disa persona kanë fituar pozitë e pushtet nëpërmjet këtyre rrugëve, tregon se kjo strukturë është integruar thellë në sistem.
Të presësh përgjegjësi shoqërore apo ndërgjegje nga ata që vjedhin vullnetin e popullit, është sinqerisht një naivitet. Fatkeqësisht, këta persona jo vetëm që e uzurpojnë vullnetin qytetar, por përmes pozitave që marrin krijojnë edhe një rend të bazuar në përfitime, duke siguruar interesa personale dhe rentë.
Kosova duhet të nxjerrë mësime serioze nga ky skandal. Sistemi zgjedhor duhet bërë më i fortë, mekanizmat e kontrollit duhet fuqizuar dhe kushdo që tenton apo realizon një vepër të tillë duhet të ndëshkohet me masat më të rënda. Vetëm në këtë mënyrë, ata që mund të planifikojnë manipulime të ngjashme në të ardhmen do të detyrohen të mendojnë dy herë para se të ndërmarrin veprime të tilla.
Kjo çështje nuk është vetëm një vjedhje e thjeshtë; ajo është gjithashtu drejtpërdrejt një problem i sigurisë kombëtare. Sepse strukturat që arrijnë të kenë qasje në sistem, mund të zgjedhin kë të duan të nxjerrin fitues dhe kë të eliminojnë nga politika dhe administrata publike. Kjo do të thotë fundi i rendit demokratik. Një realitet i tillë nuk është demokraci dhe as nuk mund të jetë.
Nga ana tjetër, skandale të tilla do t’i shkaktojnë dëme serioze edhe imazhit ndërkombëtar të Kosovës. Në një vend që synon anëtarësimin në Bashkimin Evropian, hapja e debatit mbi sigurinë e zgjedhjeve nuk tregon se si funksionon demokracia, por përkundrazi, se si ajo nuk arrin të funksionojë. Për më tepër, shtetet brenda BE-së që tashmë kanë qëndrim skeptik ndaj Kosovës, do ta përdorin këtë situatë si argument politik kundër saj, duke e vështirësuar edhe më shumë procesin e integrimit.
Prandaj, për të garantuar besueshmërinë e procesit zgjedhor dhe për të forcuar demokracinë, duhet të ndërmerren hapa urgjentë. Së pari, duhet të identifikohen të gjithë personat e përfshirë në këtë organizim dhe të japin llogari para drejtësisë. Së dyti, përmes ndryshimeve në Kodin Penal, dënimet për veprat penale që lidhen me sigurinë zgjedhore duhet të ashpërsohen në mënyrë që të jenë realisht frenuese. Së treti, infrastruktura teknologjike në qendrat e numërimit të votave duhet të përmirësohet, ndërhyrja njerëzore të minimizohet dhe sistemi të bëhet më transparent.
Ngjarjet e fundit kanë dëshmuar një të vërtetë të qartë: nëse këto masa nuk merren, përcaktuese nuk do të jetë “vullneti i popullit”, por “vullneti i të fuqishmëve” që arrijnë të kenë qasje në sistem. Ndërsa thelbi i demokracisë është që vullneti të mos i takojë të fortit, por qytetarëve.
Vërejtje: Qëndrimet e autorëve nga kjo rubrikë, nuk domethënë që përfaqësojnë në mënyrë automatike edhe qëndrimet e redaksisë. Megjithatë, njohja e këtyre qëndrimeve është në interes të lexuesve, prandaj edhe publikimi i tyre. Për rrjedhojë autorët mbajnë përgjegjësi të plotë për sa u përket qëndrimeve rreth çështjeve të shtjelluara në fjalë.
