Bayram POMAK
Viti 2025 u shndërrua pothuajse në një “vit zgjedhor” për qytetarët e Kosovës. Që nga fillimi i vitit, qytetarët dolën tre herë në votime. Fillimisht më 9 shkurt u mbajtën zgjedhjet e përgjithshme, më pas më 12 tetor zgjedhjet lokale dhe së fundi më 9 nëntor raundi i dytë i zgjedhjeve lokale. Zgjedhjet lokale u zhvilluan jo në kushte të zakonshme, por në një atmosferë tërësisht “të jashtëzakonshme” politike. Arsyeja ishte se pas zgjedhjeve të përgjithshme të 9 shkurtit nuk u arrit të formohej qeveria dhe zgjedhjet lokale u detyruan të menaxhoheshin nga një qeveri e përkohshme.
Edhe pse kjo situatë u kritikua gjerësisht, asgjë nuk ndryshoi; qeveria sërish nuk u formua. Opozita akuzoi pushtetin se qëllimisht e ka zvarritur procesin deri në zgjedhjet lokale. Madje në opinion u përhap mendimi se pamundësia për të formuar qeverinë lidhej drejtpërdrejt me afrimin e zgjedhjeve lokale. Megjithatë, edhe pas përfundimit të raundit të dytë të zgjedhjeve lokale, qeveria e re ende nuk është formuar dhe mënyra se si do të krijohet mbetet e paqartë.
Ndërsa viti 2025 është shndërruar tërësisht në një vit zgjedhor, tabloja aktuale politike ka rritur ndjeshëm gjasat që edhe 2026-a të kthehet në një tjetër vit zgjedhor. Zgjedhja e presidentit dhe pasiguria rreth krijimit të qeverisë e rikthen në qendër të debatit mundësinë e zgjedhjeve të reja. Të gjitha këto zhvillime tregojnë qartë se Kosova mbetet e ekspozuar ndaj krizave të reja politike.
Fushatat e zgjedhjeve lokale u zhvilluan nga 13 shtatori deri më 10 tetor dhe në përgjithësi ishin të zbehta. Kandidatët e propozuar nuk arritën t’i ofronin elektoratit një shpresë të fortë apo ndonjë premtim të gjerë. Kjo u reflektua dukshëm edhe në rezultatet përfundimtare. Këto ishin zgjedhjet e teta lokale në historinë e vendit. U zgjodhën gjithsej 38 kryetarë komunash dhe anëtarët e kuvendeve komunale. Në zgjedhje morën pjesë 93 subjekte politike; 5.626 kandidatë për kuvendet komunale dhe 206 kandidatë për kryetarë komunash.
Në raundin e parë të mbajtur më 12 tetor, 18 nga 38 komunat kaluan në raund të dytë. Pra, 20 kryetarë komunash arritën të fitojnë në raund të parë duke marrë 50+1 për qind të votave. Për 18 komunat që kaluan në raund të dytë, zgjedhjet u mbajtën më 9 nëntor dhe kështu procesi zgjedhor u përmbyll plotësisht në të gjitha komunat.
Sipas rezultateve të reja, nuk pati ndryshime të mëdha në drejtimin e komunave; shumica e kryetarëve të mëparshëm arritën të vazhdojnë mandatin e tyre. Vlerësohet se faktori kryesor i këtij rezultati nuk ishte performanca e shërbimeve të kryetarëve aktualë, por mungesa e kandidatëve të rinj që ofronin besim dhe alternativa të forta. Për shkak se zgjedhësit nuk panë një ofertë të re politike bindëse, ata zgjodhën të vazhdojnë me drejtuesit ekzistues.
Zhvillimi më i dukshëm në këto zgjedhje ishte rikthimi i kontrollit të komunave serbe në veri tek vetë serbët. Në këto komuna, të cilat më herët ishin fituar nga shqiptarët për shkak të bojkotit të zgjedhjeve nga ana e serbëve, këtë herë serbët dolën në mënyrë të organizuar në votime dhe morën sërish drejtimin. Është gjerësisht e pranuar në opinion se Lista Serbe është një strukturë politike që vepron nën ndikimin e presidentit të Serbisë, Aleksandar Vuçiq.
Përveç ndryshimit të administratës në komunat serbe të veriut, e vetmja parti që arriti të rrisë numrin e komunave të fituara ishte Vetëvendosje. Duke administruar katër komuna më parë, Vetëvendosje e çoi numrin e tyre në shtatë. Partia fitoi komunat Fushë Kosovë, Mitrovicën e Jugut dhe Obiliqin, duke shënuar një rritje të rëndësishme.
Megjithatë, të gjithë kryetarët që fituan, e arritën këtë me përqindje të ulëta votash. Rezultati më i lartë ishte 32 për qind, i kryetarit të Hanit të Elezit; të gjithë të tjerët mbetën nën këtë nivel.
Sa i përket numrit të komunave, Lista Serbe fitoi më së shumti – gjithsej 10 komuna. Pas saj renditen LDK dhe Vetëvendosje me nga shtatë komuna. PDK fitoi gjashtë, AAK pesë, KDTP një dhe Nisma një komunë. Në Drenas, Ramiz Lladrovci – kryetar i mëparshëm nga PDK – garoi si kandidat i pavarur dhe fitoi, duke vazhduar detyrën.
Në kryeqytet, Prishtinë, LDK fitoi zgjedhjet me kryetarin aktual Përparim Rama, duke e ruajtur drejtimin e komunës. Në Prizren, qytetin e dytë më të madh të Kosovës, PDK do të vazhdojë me kryetarin Shaqir Totaj. AAK arriti të ruante pesë komunat e saj, ndërsa KDTP do të qëndrojë edhe katër vite të tjera në pushtet në Mamushë me Abdülhadi Krasniç.
Sa i përket pjesëmarrjes, panorama është mjaft domethënëse. Në raundin e parë, pjesëmarrja ishte 40.10 për qind, ku nga 2.025.105 votues vetëm 811.984 dolën në votime. Raundi i dytë, i cili u mbajt vetëm në 18 komuna, pati pjesëmarrje edhe më të ulët: nga 1.316.672 votues me të drejtë vote, vetëm 432.107 votuan – që përbën 32.82 për qind të totalit.
Zgjedhjet lokale 2025 u regjistruan si një proces kritik që testoi kapacitetin institucional të demokracisë së Kosovës, stabilitetin politik dhe nivelin e besimit shoqëror. Në drejtimin e komunave nuk u shfaqën ndryshime rrënjësore; përballë mungesës së alternativave të forta, të besueshme dhe vizionare, zgjedhësit zgjodhën opsionin “vazhdo me ekzistuesit”. Rikthimi i komunave serbe të veriut nën administrimin serb konfirmoi edhe një herë se dinamika politike e Kosovës ndikohet jo vetëm nga faktorët e brendshëm, por edhe nga ata të jashtëm e rajonalë. Ndërkohë, fakti që qeveria ende nuk është formuar, pjesëmarrja e ulët dhe rënia e motivimit të votuesve tregojnë qartë se fusha politike ka nevojë për një qasje të re në besim, përfaqësim dhe qeverisje. Kjo panoramë e nxjerr në pah jo vetëm rëndësinë e garës zgjedhore, por edhe domosdoshmërinë e qeverisjes së fortë, elitave cilësore politike, opozitës efektive dhe stabilitetit të qëndrueshëm.
Vërejtje: Qëndrimet e autorëve nga kjo rubrikë, nuk domethënë që përfaqësojnë në mënyrë automatike edhe qëndrimet e redaksisë. Megjithatë, njohja e këtyre qëndrimeve është në interes të lexuesve, prandaj edhe publikimi i tyre. Për rrjedhojë autorët mbajnë përgjegjësi të plotë për sa u përket qëndrimeve rreth çështjeve të shtjelluara në fjalë.
