Deti Vdekur, një nga mrekullitë më magjepsëse natyrore dhe pika më e ulët në planet, po kalon ditët e saj më të vështira.
Niveli i ujit në këtë liqen të kripur po bie me një ritëm alarmues prej më shumë se një metri në vit, ndërsa katastrofa ekologjike po sjell një fenomen të ri dhe të frikshëm – mijëra gropa të papritura (humnera), të cilat po gëlltisin gjithçka përpara tyre.
Aty ku dikur ndodheshin plazhe të rregulluara dhe komplekse luksoze turistike, sot shtrihet një peizazh që ngjan me zonë lufte. Në tokën përgjatë bregut janë krijuar kratere të thella që po shkatërrojnë infrastrukturën, rrugët dhe tokat bujqësore.
Natyra po kundërpërgjigjet
Shkencëtarët shpjegojnë se humnerat janë pasojë direkte e tërheqjes së ujit të kripur. Kur deti tërhiqet, nën tokë mbeten shtresa të trasha kripe.
Uji i ëmbël nëntokësor që vjen nga malet përreth i shkrin këto shtresa të fshehura kripe, duke krijuar zbrazëtira të mëdha nëntokësore. Toka mbi to humb papritur mbështetjen dhe shembet në humnera që arrijnë deri në 30 metra thellësi.
“Kjo nuk është më një problem që pret fëmijët tanë, kjo është një katastrofë që po ndodh tani”, paralajmëroi Gidon Bromberg, drejtor i organizatës ekologjike EcoPeace Middle East.
Sipas tij, humnerat shfaqen brenda natës.
“Ato janë paralajmërim i drejtpërdrejtë i natyrës se ne kemi prishur plotësisht ekuilibrin e brishtë të këtij ekosistemi unik. Rrugët po çahen, objektet turistike po mbyllen sepse askush nuk mund të garantojë që toka nuk do të hapet nën këmbët e vizitorëve”, shtoi ai.
Fajtori kryesor nuk është klima, por njeriu
Megjithëse ndryshimet klimatike dhe vapërat ekstreme të verës po përshpejtojnë avullimin e ujit, ekspertët janë të një mendimi: fajtori kryesor për tharjen e Detit të Vdekur është njeriu.
Jordan River, i cili historikisht ishte burimi kryesor i ujit për Detin e Vdekur, sot është shndërruar në një përrua pothuajse të padukshëm. Shtetet e rajonit – Israel, Jordan dhe Syria – kanë devijuar më shumë se 90 për qind të rrjedhës së tij për të përmbushur nevojat për ujë të pijshëm dhe ujitjen e kulturave bujqësore për popullsinë në rritje të shpejtë.
Përveç kësaj, industria e rëndë në të dy anët e bregut po pompon ujin e mbetur në pishina gjigante për nxjerrjen e kaliumit dhe mineraleve të tjera të çmuara.
“Interesi ekonomik është vendosur përpara mbijetesës së natyrës”, theksoi hidrologu nga Universiteti i Jordanisë, Hassan Al-Zoubi.
Sipas tij, prej dekadash po merret ujë nga lumi Jordan dhe Detit të Vdekur nuk i kthehet asgjë.
“Kur kësaj i shtohet edhe avullimi industrial për përfitime ekonomike, pasoja është se liqeni ka humbur më shumë se një të tretën e sipërfaqes së tij vetëm brenda disa dekadash”, tha ai.
Ai paralajmëroi se ky humbje nuk mund të kompensohet pa një ndryshim rrënjësor të politikave rajonale për menaxhimin e ujit.
Turizmi në kolaps
Banorët lokalë dhe bizneset turistike, të cilët jetonin nga balta shëruese dhe turizmi, sot ndodhen në dëshpërim. Vendpushimet dikur të njohura tashmë janë të rrethuara me tela me gjemba dhe tabela ku shkruhet “Rrezik”.
“Familja ime ka jetuar prej brezash nga turistët që vinin në këto plazhe”, kujtoi me zemërim pronari i një restoranti të braktisur në bregdet.
“Para 20 vitesh, uji përplasej në tarracën e lokalit tim. Sot duhet të ecim më shumë se një kilometër mbi tokë të çarë dhe të rrezikshme vetëm për ta parë ujin. Mysafirët janë larguar, dhe bashkë me ta edhe ekzistenca jonë. Jetojmë me frikën se edhe shtëpitë tona mund të shemben në ndonjërën prej këtyre gropave”, tha ai.
A ka shpëtim për Detin e Vdekur?
Projektet ambicioze, si ndërtimi i një kanali të madh që do të sillte ujë nga Red Sea në Detin e Vdekur, kanë qenë prej vitesh në tryezë, por u pezulluan për shkak të mosmarrëveshjeve politike dhe problemeve financiare.
Për më tepër, ambientalistët paralajmërojnë se përzierja e llojeve të ndryshme të ujit mund të shkatërrojë përgjithmonë përbërjen unike kimike të Detit të Vdekur dhe të ndryshojë ngjyrën e tij karakteristike.
Realiteti i ashpër me të cilin po përballet Lindja e Mesme është se Deti i Vdekur ndoshta nuk do të kthehet më kurrë në kufijtë e tij të dikurshëm.
E vetmja gjë që mbetet është arritja urgjente e një marrëveshjeje rajonale për kontroll të rreptë të konsumit të ujit, në mënyrë që kjo katastrofë ekologjike të paktën të ngadalësohet, përpara se liqeni më i kripur në botë të mbetet vetëm pjesë e librave të historisë.
