Një thënie e njohur thotë se ata që nuk e kujtojnë të kaluarën janë të dënuar ta përsërisin atë. Në kontekstin e marrëdhënieve amerikano-iraniane, kjo mund të zbatohet edhe për veprimet e presidentit amerikan Donald Trump, i cili duhet të kthehet vetëm 46 vjet pas në histori për të parë se në çfarë problemi mund të përfundojë për shkak të vendimit për të sulmuar Iranin.
Politika e jashtme shpesh luan rol të rëndësishëm në politikën e lartë të SHBA-ve. Trump fitoi mbështetjen e shumë votuesve me sloganin “America First” (Amerika e para) dhe me qasjen izolacioniste, duke premtuar fundin e “luftërave pa fund”, veçanërisht në Lindjen e Mesme.
Megjithatë, vetëm një vit pas inaugurimit, Trump përfshiu SHBA-të në një luftë të hapur me Iranin, gjë që tronditi bazën e tij elektorale.
Irani (indirekt) e rrëzoi Carterin
46 vjet më parë, në nëntor 1980, presidenti i atëhershëm amerikan Jimmy Carter kërkonte rizgjedhjen përballë kandidatit Ronald Reagan. Para fillimit të fushatës zgjedhore, Carter përballej me një krizë të madhe: pengjet amerikane në Iran.
Në vitin 1979, regjimi pro-perëndimor i shahut Muhamed Reza Pahlavi u rrëzua dhe në pushtet erdhi regjimi islamik i udhëhequr nga ajatollahu Ruhollah Khomeini.
Më 4 nëntor 1979, një grup i madh studentësh dhe qytetarësh iranianë sulmuan Ambasadën e SHBA-ve në Teheran dhe morën peng 66 shtetas amerikanë.
Kjo shkaktoi një krizë që zgjati 444 ditë dhe që pati pasoja katastrofike për fushatën e Carterit.
Fakti që një grup studentësh arriti të pushtonte ambasadën amerikane dhe se ushtria amerikane nuk arriti t’i shpëtonte pengjet, u reflektua shumë negativisht për Carterin si lider.
Operacioni “Eagle Claw” dhe dështimi i madh
Situata u përkeqësua edhe më shumë pas dështimit të operacionit “Eagle Claw”, më 24 prill 1980, kur ushtria amerikane tentoi të shpëtonte pengjet duke përdorur njësinë speciale Delta Force.
SHBA dërgoi tetë helikopterë në shkretëtirën iraniane për operacionin, por vetëm pesë arritën në gjendje funksionale. Sipas planit, operacioni duhej të ndërpritej nëse më pak se gjashtë helikopterë ishin operacionalë, ndaj Carter urdhëroi anulimin.
Megjithatë, gjatë tërheqjes një helikopter u përplas me një avion transporti, duke shkaktuar vdekjen e tetë ushtarëve amerikanë.
Ky dështim u interpretua në opinionin publik amerikan si shenjë e dobësisë së ushtrisë amerikane, dhe përgjegjësia iu atribua Carterit.
Reagan e shfrytëzoi krizën
Kundërshtari i tij Ronald Reagan, guvernator republikan i Kalifornisë, e shfrytëzoi këtë situatë në fushatë duke premtuar rindërtimin e “ushtrisë së fuqishme amerikane”.
Rezultati ishte i qartë: në zgjedhjet e nëntorit Carter fitoi vetëm 6 nga 50 shtetet, ndërsa Reagan arriti një nga fitoret më të mëdha zgjedhore në dekada.
A mund ta rrëzojë Irani edhe Trumpin?
Vetë Carter më vonë pranoi se kriza e pengjeve dhe dështimi për t’i shpëtuar ato ishte arsyeja kryesore që ai humbi zgjedhjet. Zyrtarë iranianë madje deklaruan se pengjet u mbajtën më gjatë pikërisht për të dobësuar Carterin politikisht.
Natyrisht, situata aktuale është ndryshe. Trump nuk ka pengje amerikane në Iran, dhe zgjedhjet presidenciale janë ende më shumë se dy vjet larg.
Megjithatë, simbolika mbetet: krizat me Iranin kanë potencial të dobësojnë seriozisht strukturën politike në SHBA. Lufta kundër Iranit është shumë jopopullore në Amerikë, ndërsa zgjedhjet për Dhomën e Përfaqësuesve dhe një të tretën e Senatit janë vetëm tetë muaj larg.
Ka edhe ngjashmëri të tjera: si Carter, edhe Trump përballet me një ushtri që nuk po arrin të realizojë objektivat e vendosura. Carter duhej të shpëtonte pengjet, ndërsa Trump synonte shkatërrimin e programit bërthamor iranian dhe ndryshimin e regjimit në Iran, gjë që ushtria amerikane duket se nuk mund ta realizojë lehtë.
Pasojat politike mund të jenë serioze. Nëse Trump humb shumicën në një nga dy dhomat e Kongresit, dy vitet e mbetura të mandatit mund t’i kalojë në përplasje të vazhdueshme me Kongresin, duke e vështirësuar realizimin e politikave të tij.
Edhe pse Carter mbetet deri tani i vetmi president amerikan që Irani e ka rrëzuar indirekt, duke injoruar mësimet e historisë së afërt, Trump mund të jetë duke iu afruar të njëjtit skenar.
