Edhe pse qeveria izraelite muajin e kaluar miratoi njëzëri vendimin për njohjen e gjenocidit ndaj armenëve, propozimi nuk arriti kurrë për votim në parlamentin izraelit, Knesset. Sipas gazetës izraelite “Haaretz”, arsyeja ishte një tregti klasike gjeopolitike: dëshira e Izraelit për t’i shkaktuar dëm Turqisë u la plotësisht në hije nga presioni i presidentit të Azerbajxhanit, Ilham Aliyev.
Historia dhe qindra mijëra viktima u përdorën edhe një herë si monedhë për pazare politike. Ministri izraelit i Punëve të Jashtme, Gideon Sa’ar, kishte nisur së fundmi iniciativën për njohjen e gjenocidit ndaj armenëve gjatë periudhës së Perandorisë Osmane. Kjo u interpretua gjerësisht si një goditje e drejtpërdrejtë dhe hakmarrje ndaj Turqisë për qëndrimet e saj të ashpra kundër Izraelit. Megjithatë, situata ndryshoi shpejt sapo në këtë çështje u përfshi Bakuja.
Sipas burimeve të “Haaretz”, kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu e bllokoi personalisht votimin në Knesset, pasi Hikmet Hajiyev, këshilltari kryesor për politikë të jashtme i presidentit të Azerbajxhanit, Ilham Aliyev, kontaktoi kabinetin e tij. Pas kësaj telefonate, zyrtarët izraelitë i siguruan menjëherë homologët e tyre azerbajxhanas se kjo çështje ishte “hequr nga rendi i ditës”.
Ministri Sa’ar, duke e arsyetuar iniciativën, kishte pohuar se njohja e gjenocidit “nuk ishte një akt hakmarrjeje ndaj Turqisë”, duke shtuar se “nuk është kurrë vonë për të bërë gjënë e duhur”. Megjithatë, shumë shpejt u dëshmua se edhe “gjëja e duhur” mund të bëhet objekt pazari kur në skenë hyjnë aleatë më të rëndësishëm. Për Izraelin, partneriteti strategjik me Aliyevin u bë dukshëm më i rëndësishëm sesa kundërvënia ndaj presidentit turk Recep Tayyip Erdoğan.
Azerbajxhani, aleat i afërt i Turqisë, e dënoi ashpër përpjekjen izraelite për njohjen e gjenocidit, duke e quajtur atë “shtrembërim të fakteve historike të ngjarjeve të vitit 1915” dhe reduktim të një historie komplekse në një “vendim politik pa bazë juridike”.
Për t’i sinjalizuar më tej Izraelit që të mos luante me këtë çështje, Aliyev ndërmori një hap që tregonte për një ftohje të mundshme të marrëdhënieve. Javën e kaluar, ai priti në mënyrë demonstrative në pallatin e tij në Baku kryeministrin palestinez, Mohammad Mustafa.
Në komunikatën zyrtare pas takimit, Presidenca e Azerbajxhanit theksoi mbështetjen për krijimin e një shteti palestinez me Jerusalemin Lindor si kryeqytet, duke përdorur emërtimin arab “Al-Quds al-Sharif”. Gjithashtu u paralajmërua vazhdimi i ndihmës për agjencinë e OKB-së, UNRWA, si dhe ndërtimi i një shkolle në Bregun Perëndimor.
Kjo shuplakë diplomatike duket se ishte e mjaftueshme që Netanyahu ta kuptonte mesazhin dhe ta “ngrinte” drejtësinë historike ndaj armenëve.
Arsyeja e një tërheqjeje të tillë të Izraelit qëndron në lidhjet e thella ushtarake dhe ekonomike mes dy vendeve. Gjatë viteve të fundit, Izraeli e ka konsideruar Bakunë si një nga partnerët e tij më të rëndësishëm ndërkombëtarë. Gjatë luftës ndërmjet Armenisë dhe Azerbajxhanit, e cila përfundoi vitin e kaluar, Izraeli i dha ushtrisë azerbajxhanase ndihmë të madhe në armatim.
Hetimet kanë treguar se Azerbajxhani importon rregullisht armë izraelite përmes bazës ajrore Ovda, ndërsa mediat amerikane kishin raportuar më herët se Izraeli kishte dërguar madje edhe forca speciale në Azerbajxhan për të kryer operacione kundër Iranit.
Edhe pse përpjekjet për njohjen e gjenocidit armen në Izrael vazhdojnë që nga viti 2011, ato kanë dështuar çdo herë. Më herët, autoritetet izraelite kishin kërkuar që fjala “gjenocid” të zëvendësohej me terma më të butë, si “tragjedi” ose “krime”.
Tani është bërë plotësisht e qartë se e vërteta historike në Knesset varet vetëm nga ajo se me kë është i zemëruar Izraeli në një moment të caktuar dhe me kë po bën tregti armësh.
