Ndërsa Washingtoni po zbaton reduktime të gjera të forcave ushtarake në mbarë Evropën, Turqia po shfrytëzon tregun e saj në rritje të eksportit ushtarak, me vlerë 10 miliardë dollarë, si dhe fuqinë e saj të madhe ushtarake për të mbushur vakumin e sigurisë, duke u pozicionuar si një shtyllë e pazëvendësueshme e aleancës transatlantike.
Ankaraja po pozicionohet me shpejtësi për të mbushur boshllëkun e sigurisë në Evropë, ndërkohë që Shtetet e Bashkuara të Amerikës po reduktojnë në mënyrë agresive angazhimet e tyre të kahershme ushtarake në Kontinentin e Vjetër.
Duke pasur parasysh se Washingtoni ka shpallur planet për uljen drastike të pranisë së tij në Evropë — përfshirë shkurtime prej 30 për qind në bombarduesit strategjikë dhe 50 për qind në anijet luftarake — Ankaraja ka kaluar në ofensivë për ta kapitalizuar këtë situatë në planin gjeopolitik dhe ekonomik.
Ky ndryshim strategjik do të jetë në qendër të vëmendjes në samitin e ardhshëm të NATO-s në Ankara, më 7 dhe 8 korrik, ku presidenti Recep Tayyip Erdoğan do të presë liderët aleatë.
Lulëzimi i industrisë ushtarake turke
Samiti është menduar me kujdes që presidentit amerikan Donald Trump, i cili tashmë ka nisur tërheqjen e trupave dhe armatimit nga kontinenti, t’i paraqiten kontrata konkrete dhe shifra financiare.
Jashtë sallave diplomatike, një ekspozitë e madhe e sistemeve të luftës elektronike dhe municionit do të vendosë në qendër të vëmendjes lulëzimin e industrisë turke të armëve, eksportet e së cilës tani arrijnë vlerën prej 10 miliardë dollarësh. Eksportet ushtarake turke janë rritur katërfish që nga viti 2020, duke shfrytëzuar me mjeshtëri valën e riarmatimit evropian të nxitur nga lufta ruse në Ukrainë.
Rreth 56 për qind e këtij eksporti vitin e kaluar shkoi në SHBA, Evropë dhe te aleatë të tjerë perëndimorë, gjë që përfaqëson një kthesë të plotë strukturore krahasuar me dekadat e mëparshme të fërkimeve diplomatike. Ushtritë evropiane po i drejtohen gjithnjë e më shumë pajisjeve turke, të cilat janë plotësisht të përshtatshme me standardet e NATO-s, për të zëvendësuar kapacitetet amerikane që po zhduken.
Dërgesat përfshijnë automjete të blinduara, avionë trajnues dhe dronë të armatosur. Disa nga shembujt kryesorë janë prodhuesi i dronëve Baykar, i cili po themelon një ndërmarrje të përbashkët me kompaninë italiane Leonardo, si dhe Turkish Aerospace Industries, TAI, e cila ka siguruar një kontratë për furnizimin e Spanjës me 30 avionë Hürjet.
Mbushja e vakumit operacional
Përveç furnizimit me pajisje ushtarake, Ankaraja po paraqitet edhe si një bazë jetike infrastrukturore dhe operacionale e aleancës. Turqia aktualisht po vendos në mënyrë aktive tubacione nëntokësore nafte në kuadër të programit të NATO-s për zgjerimin e infrastrukturës, me vlerë 28 miliardë dollarë, që synon forcimin e sigurisë energjetike të aleancës.
Kjo nevojë strategjike vjen në një moment kur shkurtimet amerikane rrezikojnë ta lënë Evropën pothuajse pa të gjithë dronët zbulues dhe sulmues, ndërsa dislokimi i avionëve luftarakë amerikanë po reduktohet me një të tretën.
Turqia po e shfrytëzon me mjeshtëri këtë pozitë për lidhjen e marrëveshjeve të lokalizuara të sigurisë. Së fundmi, për herë të parë në histori, ajo eksportoi një anije luftarake në Rumani, një vend anëtar i NATO-s dhe BE-së që kufizohet me Ukrainën. Edhe pse historikisht Turqia është vlerësuar kryesisht për pozitën e saj kritike gjeografike dhe madhësinë e ushtrisë, tani ajo po kombinon masivitetin ushtarak me një shkallë të lartë të kapacitetit industrial të furnizimit.
Turqia ka ushtrinë e dytë më të madhe aktive në NATO, menjëherë pas SHBA-së. Ajo iu bashkua aleancës në vitin 1952 së bashku me Greqinë fqinje, ndërsa vitin e kaluar rriti shpenzimet e saj për mbrojtje me shtatë për qind, duke arritur shumën prej 30 miliardë dollarësh.
Fuqia diplomatike e Erdoğanit
Peizazhi i ndryshuar strategjik ka rritur ndjeshëm fuqinë diplomatike dhe ndikimin e Erdoğanit brenda aleancës. Dikur i kritikuar dhe i izoluar për bllokimin e anëtarësimit të Suedisë për shkak të kërkesave që lidheshin me luftën kundër terrorizmit dhe organizatës PKK, presidenti turk tani vepron si ndërmjetës kyç në marrëdhëniet me Washingtonin.
Trump, i cili shpesh kishte shqyrtuar publikisht mundësinë e tërheqjes së plotë të SHBA-së nga NATO, theksoi se do të marrë pjesë në samit vetëm nga respekti për Erdoğanin, të cilin e përshkroi si “një mik shumë të mirë”. Tensionet transatlantike janë rritur pas rënies së besimit të ndërsjellë për shkak të mospajtimeve rreth shpenzimeve për mbrojtjen dhe konflikteve më të gjera rajonale, përfshirë konfliktin e Trumpit me Iranin.
Ky samit mund të ofrojë gjithashtu një mundësi për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve të kahershme bilaterale mes Ankarasë dhe Washingtonit. Pas tensioneve serioze për shkak të blerjes nga Turqia të sistemeve ruse të mbrojtjes ajrore S-400 në vitin 2017, sanksioneve amerikane dhe përjashtimit të mëvonshëm të Turqisë nga programi i avionëve luftarakë F-35, Trump la të kuptohej se shitja e motorëve reaktivë për Ankaranë mund të vazhdojë pas një takimi bilateral.
Kontrasti operacional mes Turqisë dhe aleatëve të tjerë evropianë është bërë më i dukshëm se kurrë pas ngjarjeve të fundit gjatë konfliktit amerikan me Iranin. Ndërsa shtetet në krahun lindor të aleancës kërkuan konsultime urgjente sipas Nenit 4, pasi dronë dhe avionë rusë shkelën hapësirën e tyre ajrore, forcat turke ndërhynë në mënyrë të vendosur dhe të drejtpërdrejtë duke interceptuar katër raketa balistike iraniane.
