Nënshkrimi i fundit i “Marrëveshjes së Mekës”, me të cilën krijohet një pakt i ri i mbrojtjes dhe sigurisë ndërmjet Pakistanit, Arabisë Saudite dhe Turqisë, përbën një pikë kthese për sigurinë rajonale.
Historiani i njohur britanik Timothy Ash, në analizën e tij më të fundit, ka shqyrtuar në detaje këtë zhvillim historik, duke vënë në pah shkaqet e tij, fuqinë e jashtëzakonshme të aleancës së re dhe pasojat për rendin global.
Sipas Ash, pakti i ri parashikon një klauzolë të mbrojtjes së ndërsjellë dhe thellimin e bashkëpunimit ushtarak, duke zgjeruar marrëveshjen e mëparshme të ngjashme ndërmjet Riadit dhe Islamabadit.
Ash thekson se nevoja për një aleancë të tillë është pasojë e drejtpërdrejtë e përkeqësimit të situatës së sigurisë pas sulmeve amerikane dhe izraelite ndaj Iranit, si dhe kundërpërgjigjes iraniane që pasoi dhe preku shtetet e Gjirit.
“Kjo pasqyron bindjen se mbështetja amerikane për sigurinë e rajonit nuk është më e garantuar dhe se fuqitë rajonale duhet të dalin përpara për të mbushur boshllëkun”, thekson historiani britanik.
Ai shton se SHBA-ja, në luftën e fundit, është udhëhequr ekskluzivisht nga interesat e veta, gjë që në fund ka forcuar Teheranin, ka dëmtuar sigurinë rajonale dhe i ka shkaktuar pasoja ekonomisë globale.
Nënshkrimi i marrëveshjes në Mekë mbart gjithashtu një simbolikë të fuqishme. Tre nënshkruesit e parë janë tri shtete të fuqishme sunite, ndërsa pritet që së shpejti t’u bashkohet edhe Egjipti. Ash konsideron se ky është një mesazh i fuqishëm si për Iranin, ashtu edhe për Izraelin.
“Ky është një mesazh se shtetet e fuqishme sunite nuk do të qëndrojnë duarkryq ndërsa veprimet e ekstremistëve në Iran dhe Izrael kërcënojnë paqen dhe sigurinë. Ato janë të gatshme të veprojnë, megjithëse bëhet fjalë kryesisht për një organizatë mbrojtëse që synon parandalimin e sulmeve”, shpjegon Ash.
Ai shton se një sulm ndaj njërit prej këtyre shteteve tani nënkupton përballje me të gjithë aleancën.
Treshja që ndryshon rregullat e lojës
Në analizën e tij, Ash shpjegon në detaje se çfarë sjell secili prej këtyre shteteve në këtë bllok të fuqishëm.
Arabia Saudite, si kujdestare e Mekës dhe Medinës, sjell një ndikim të jashtëzakonshëm gjeopolitik në botën islame. Në të njëjtën kohë, ajo është një superfuqi energjetike me triliona dollarë në fondet e saj sovrane, si SAMA dhe PIF, si dhe me gjigantë të tillë si Aramco.
Pakistani sjell ombrellën e tij bërthamore dhe një ushtri të madhe, shumë të trajnuar dhe me përvojë të konsiderueshme luftarake.
Nga ana tjetër, Turqia zotëron një ushtri të ndërtuar sipas standardeve të NATO-s dhe një kompleks jashtëzakonisht të fuqishëm ushtarako-industrial, të aftë për prodhim masiv. Në veçanti theksohet epërsia turke në teknologjinë e dronëve, përfshirë kompani si Baykar.
Është e qartë se Arabia Saudite, përmes kapitalit të saj, mund të mbulojë dobësitë ekonomike të Turqisë dhe Pakistanit nëpërmjet investimeve në sektorët e tyre të mbrojtjes, por edhe në ekonominë e gjerë.
“Kapacitetet ushtarake turke dhe pakistaneze, të fuqizuara nga financimi saudit, mund të ndryshojnë rregullat e lojës jo vetëm për këto tri fuqi, por edhe për rajonin më të gjerë”, thekson Ash.
Megjithatë, aleanca e re përballet me një sërë sfidash. Kryesorja është se si vendet anëtare mund të mbështesin njëra-tjetrën pa u tërhequr në konfliktet e palëve të tjera, si tensionet e Pakistanit me Indinë apo lufta saudite në Jemen.
Ash parashikon se Turqia dhe Pakistani ka të ngjarë t’i ofrojnë Riadit ndihmë mbrojtëse kundër Huthëve jemenas, përmes dërgimit të forcave detare, dronëve dhe sistemeve të mbrojtjes ajrore për mbrojtjen e Detit të Kuq dhe territorit saudit. Megjithatë, ai e konsideron pak të mundshme përfshirjen e tyre të drejtpërdrejtë në luftimet tokësore në Jemen.
Nga ana tjetër, organizata krijon edhe mundësi të reja, si financimi saudit i përpjekjeve turke për stabilizimin e Sirisë dhe madje edhe të Libanit.
Ash gjithashtu thekson mundësinë që këto tri vende, së bashku me Egjiptin, të marrin pjesë në organizatën ndërkombëtare të sigurisë të parashikuar në planin e paqes të Trumpit për Gazën, “edhe pse kjo, padyshim, do ta zemërojë Izraelin”.
Sipas historianit britanik, kjo marrëveshje sinjalizon se të ashtuquajturat fuqi të mesme po marrin gjithnjë e më shumë përgjegjësi për sigurinë në rajonet e tyre, ndërkohë që Amerika perceptohet si një partner gjithnjë e më pak i besueshëm.
Ash parashikon që marrëveshje të tilla mund të zgjerohen edhe në rajone të tjera, përfshirë bashkëpunimin me Evropën dhe Ukrainën.
Është interesante se Shtetet e Bashkuara e kanë mirëpritur këtë pakt. Uashingtoni e sheh atë si një zgjidhje të mundshme që mund t’i mundësojë SHBA-së të tërhiqet nga historia e ndërhyrjeve të saj të dështuara në Lindjen e Mesme.
“Është domethënëse që udhëheqësit e të tri vendeve nënshkruese kanë marrëdhënie të mira personale me Trumpin, i cili i sheh ata si njerëz që zgjidhin problemet dhe jo si vetë problemet”, përfundon Ash në analizën e tij.
