Shtetet e Bashkuara të Amerikës kanë zgjatur edhe për një vit gjendjen kombëtare të jashtëzakonshme që lidhet me Ballkanin Perëndimor, duke vlerësuar se aktivitetet që rrezikojnë paqen, stabilitetin dhe qeverisjen demokratike në rajon vazhdojnë të paraqesin kërcënim për sigurinë kombëtare dhe politikën e jashtme amerikane.
Në dokumentin presidencial të publikuar më 24 qershor, thuhet se veprimet e individëve dhe grupeve që kërcënojnë paqen, përpjekjet ndërkombëtare për stabilizimin e rajonit, si dhe aktivitetet që pengojnë zhvillimin demokratik dhe integrimin euroatlantik të vendeve të Ballkanit Perëndimor, vazhdojnë të përbëjnë një “kërcënim të jashtëzakonshëm dhe të pazakontë” për interesat e SHBA-së.
Gjendja e jashtëzakonshme u shpall për herë të parë më 26 qershor 2001 nga presidenti amerikan George W. Bush përmes Urdhrit Ekzekutiv 13219, i cili mundësoi ngrirjen e pasurive të individëve dhe organizatave që rrezikonin stabilitetin e rajonit.
Masa fillimisht kishte të bënte me aktorë të lidhur me dhunën ekstremiste në atë kohë në Maqedoni, me pengimin e zbatimit të Marrëveshja e Dejtonit në Bosnje dhe Hercegovinë, si dhe të Rezolutës 1244 të Këshillit të Sigurimit të OKB-së për Kosovën.
Minimi i marrëveshjeve të paqes dhe korrupsioni
Urdhri u zgjerua në vitin 2003 për të përfshirë edhe aktivitetet që pengojnë zbatimin e Marrëveshja e Ohrit, ndërsa në vitin 2021 u zgjerua më tej me një urdhër ekzekutiv të presidentit amerikan Joe Biden.
Në atë kohë, ndër arsyet u përfshinë minimi i marrëveshjeve dhe institucioneve të krijuara pas shpërbërjes së ish-Jugosllavisë, si dhe korrupsioni i përhapur që pengon zhvillimin demokratik dhe integrimin e rajonit në strukturat euroatlantike.
Në fillim të vitit 2025 u miratua një urdhër i ri ekzekutiv, i cili përfshin përpjekjet për cenimin e sovranitetit dhe integritetit territorial të vendeve të Ballkanit Perëndimor, minimin e marrëveshjeve të paqes, korrupsionin e rëndë dhe shmangien e sanksioneve amerikane.
Kush përfshihet nga këto masa?
Urdhrat ekzekutivë amerikanë nuk përmendin emra konkretë individësh apo organizatash, por krijojnë bazën ligjore për vendosjen e sanksioneve ndaj personave, kompanive dhe subjekteve të tjera që Uashingtoni vlerëson se veprojnë kundër stabilitetit dhe zhvillimit demokratik të rajonit.
Masat zbatohen për vendet e Ballkanit Perëndimor, përfshirë:
- Shqipëria
- Bosnja dhe Hercegovina
- Mali i Zi
- Kosova
- Maqedonia e Veriut
- Serbia.
