Ministri i Jashtëm i Iranit, Abbas Araghchi, deklaroi se sulmi i 28 shkurtit, në të cilin u vra ish-udhëheqësi suprem Ali Khamenei, shfrytëzoi një dobësi sigurie që “mund të ekzistojë ende” edhe sot.
Ai e tha këtë gjatë një interviste të gjatë televizive me gazetarin Javad Mogouei, në të cilën trajtoi historinë diplomatike dhe ushtarake të konfliktit të Iranit me Shtetet e Bashkuara dhe Izraelin.
“Ata e dinin se lideri, Ali Khamenei, ndodhej çdo mëngjes në zyrë. Me sa kuptoj unë, mbledhja e qendrës komanduese zhvillohej gjithashtu dy ose tri ndërtesa më larg dhe ata zgjodhën pikërisht atë moment. Në atë kohë po mbahej edhe një mbledhje e Ministrisë së Inteligjencës”, tha Araghchi.
“Prandaj, sulmi ndaj zyrës së liderit ndodhi për shkak të një dobësie sigurie dhe kjo dobësi me gjasë vazhdon të ekzistojë”, theksoi ai.
Pse Irani iu rikthye negociatave?
Araghchi deklaroi se vendimi i Iranit për t’iu rikthyer negociatave pas luftës 12-ditore ishte nxitur kryesisht nga dëshira për të shmangur çdo pretendim të ardhshëm se lufta mund të ishte parandaluar përmes diplomacisë, dhe jo sepse zyrtarët iranianë besonin se arritja e një marrëveshjeje ishte e mundshme.
“Isha i sigurt se lufta do të ndodhte përsëri. Forcat tona ushtarake ishin të sigurta dhe edhe ne vetë ishim të sigurt. Pikërisht për këtë arsye thamë se duhej të zhvilloheshin një ose dy raunde negociatash. Ndoshta pala tjetër do të hiqte dorë nga kërkesa për pasurim zero, megjithëse kjo ishte pak e mundshme. Nëse nuk do të hiqte dorë, ne do ta kishim arsyetimin tonë. Askush, as bashkësia ndërkombëtare dhe as njerëzit brenda vendit, nuk do të mund të thoshte se ishte faji ynë dhe se duhej të kishim negociuar. Kjo ishte filozofia e hyrjes sonë në negociata”, tha ai.
Araghchi hodhi poshtë sugjerimin e bashkëbiseduesit të tij se vetë negociatat çuan në rifillimin e luftës ose se hyrja në bisedime dëmtoi besueshmërinë e negociatorëve.
“Nuk e pranoj këtë. Ne nuk jemi këtu për të bërë diçka për kredibilitetin tonë personal ose për të ruajtur reputacionin tonë. Unë jam ministër i Jashtëm i Republikës Islamike të Iranit. Përgjegjësia ime është të mbroj interesat e Republikës Islamike dhe jo reputacionin tim personal”, theksoi diplomati i lartë iranian.
Rrëfimi për paralajmërimin e një lideri rajonal të paidentifikuar
Araghchi përshkroi një takim me një person të cilin e quajti “një nga liderët e rajonit”, para luftës 12-ditore, pa e zbuluar identitetin e tij.
Ai tha se ai lider, në një mënyrë që Araghchi e përshkroi si arrogante dhe dukshëm të kënaqur, i kishte thënë:
“Mund të jeni të sigurt se do t’ju sulmojnë. Do t’i shkatërrojnë objektet tuaja bërthamore, do t’i shkatërrojnë edhe objektet tuaja të naftës dhe ju nuk do të kundërpërgjigjeni, sepse do t’ju sulmojnë drejtpërdrejt dhe do ta vënë në shënjestër edhe udhëheqjen tuaj.”
Araghchi tha se iu përgjigj liderit duke ia shpjeguar doktrinën iraniane të hakmarrjes: çdo sulm ndaj objekteve bërthamore të Iranit do të pasohej me sulme ndaj objekteve bërthamore të palës tjetër; çdo goditje ndaj kapaciteteve ushtarake iraniane do të merrte përgjigje të njëjtë, ndërsa përfshirja e Shteteve të Bashkuara do të rezultonte me sulme ndaj bazave amerikane në rajon. Kjo pasi raketat iraniane nuk mund ta arrijnë territorin amerikan, por mund t’i godasin bazat rajonale.
Ai tha se gjithashtu kishte paralajmëruar se, nëse objektet iraniane të naftës do të goditeshin dhe Irani nuk do të mund të eksportonte naftë, atëherë asnjë vend tjetër në rajon nuk do të mund të eksportonte naftë.
Sipas Araghchit, lideri rajonal ishte përgjigjur me zemërim, duke thënë se askush nuk mund t’i kërcënonte “ata” dhe se e gjithë Evropa, Shtetet e Bashkuara dhe madje edhe Kina do të vepronin kundër Iranit nëse furnizimi i tyre me naftë do të rrezikohej, duke marrë parasysh përmasat e marrëdhënieve tregtare.
Diplomati i lartë iranian tha se iu përgjigj duke qeshur dhe duke sqaruar se Irani nuk kishte ndërmend ta sulmonte drejtpërdrejt vendin e atij lideri, por vetëm bazat amerikane. Sipas tij, kjo vërejtje ndihmoi në mobilizimin e përpjekjeve diplomatike rajonale për parandalimin e një lufte më të gjerë.
Për dështimin dhe rivendosjen e armëpushimit
Araghchi përshkroi zhvillimet diplomatike që i paraprinë luftës 40-ditore, duke deklaruar se bisedimet në Gjenevë më 7 Esfand, në fund të shkurtit, nuk sollën ndonjë përfundim, por të dyja palët u pajtuan që komitetet teknike të takoheshin në Vjenë të hënën pasuese.
Ai tha se, pavarësisht kësaj, atmosfera ndryshoi papritur dhe u orientua drejt luftës duke filluar nga e premtja e ardhshme. Sipas tij, ministrat rajonalë të Punëve të Jashtme me të cilët kishte biseduar atë natë kishin shprehur të njëjtën habi për ndryshimin e papritur, duke qenë se bisedimet e së enjtes nuk kishin treguar asnjë shenjë që paralajmëronte luftë.
“Ishte e qartë se Shtetet e Bashkuara kishin arritur në përfundimin se nuk mund ta merrnin përmes negociatave atë që dëshironin dhe se çështjen duhej ta përfundonin me luftë”, tha ai.
Araghchi deklaroi se beson se Izraeli kishte vlerësuar se Irani ndodhej në pikën më të dobët të disa dekadave të fundit, pas vrasjes së liderit të Hezbollahut, Hassan Nasrallah, rënies së qeverisë së Bashar al-Assadit në Siri dhe dobësimit të kapaciteteve të Iranit pas luftës 12-ditore.
Sipas tij, Izraeli e pa këtë si një mundësi unike historike që, siç u shpreh ai, “ta përfundonte punën” dhe ta eliminonte Republikën Islamike.
Ai tha se ky vlerësim izraelit iu përcoll Trumpit, për të cilin më vonë u raportua se ishte zemëruar, pasi i kishin thënë se lufta do të përfundonte brenda dy ose tri ditësh.
Araghchi tha se, sipas kujtesës së tij, në ditën e dytë të luftës Trump publikoi në rrjetet sociale një mesazh të shkurtër: “Dorëzim pa kushte.”
Për refuzimin e pezullimit shumëvjeçar të pasurimit të uraniumit
Kryediplomati iranian theksoi se Teherani, gjatë raundit të negociatave para luftës 40-ditore, kishte refuzuar kërkesën amerikane për një pezullim shumëvjeçar të pasurimit të uraniumit. Sipas tij, pala amerikane e kishte propozuar këtë si alternativë ndaj vazhdimit të konfliktit.
I pyetur nga Mogouei nëse pranimi i një pezullimi të tillë mund ta kishte parandaluar luftën 40-ditore, Araghchi u përgjigj se kjo nuk mund të thuhej me siguri, por pranimi i tij do t’i kishte shkaktuar vendit dëme më të mëdha sesa vetë lufta.
Sipas tij, kjo do të nënkuptonte shitjen e dinjitetit të vendit, pas përballimit të kostos së luftës së mëparshme 12-ditore.
Araghchi iu referua një parimi që ia atribuoi “liderit të rënë”, duke iu referuar Khameneit të vjetër: Republika Islamike nuk hyn në luftë, sepse lufta sjell kosto, rreziqe dhe pasoja, por do të hyjë në luftë kur kostoja e mosluftimit ta tejkalojë koston e luftimit.
Ai tha se kjo përllogaritje ishte zbatuar si në luftën 12-ditore, ashtu edhe në atë 40-ditore.
Araghchi përshkroi strukturën e brendshme të vendimmarrjes që qëndron pas qasjes iraniane ndaj negociatave. Ai tha se “Komiteti Bërthamor”, i cili më vonë u riemërua “Komiteti i Negociatave” dhe zakonisht njihej si “komiteti gjashtëanëtarësh”, vepronte nën Sekretariatin e Këshillit Suprem të Sigurisë Kombëtare.
Fillimisht ai drejtohej nga ish-sekretari Ali Shamkhani, ndërsa më vonë nga Ali Larijani.
Ai tha se vendimet e komitetit kishin të njëjtën fuqi si rezolutat e Këshillit Suprem të Sigurisë Kombëtare dhe se ekzistojnë procesverbale nga ato mbledhje, të cilat mund të publikohen në të ardhmen.
Sipas tij, ato përmbajnë përshkrime “interesante” të negociatorëve dhe procesit negociues, por nuk deshi të jepte hollësi të tjera kur u pyet nëse ato i referoheshin drejtpërdrejt atij.
Araghchi deklaroi se Irani hyri në negociata duke u përgatitur njëkohësisht për luftë, duke thënë se i kishte paralajmëruar disa herë kolegët që “askush të mos mashtrohej” nga procesi i negociatave.
Sipas tij, kjo bëri që një komandant i lartë ushtarak të deklaronte gjatë një mbledhjeje se forcat e armatosura ishin plotësisht të përgatitura, pavarësisht rezultatit të negociatave.
Mësimet që Irani nxori nga lufta 12-ditore
Araghchi dhe Mogouei diskutuan vlerësimin iranian se lufta 12-ditore kishte forcuar gatishmërinë ushtarake të Iranit para luftës 40-ditore.
Mogouei citoi një raport të komandantit të Gardës Revolucionare Islamike, Mohammad Pakpour, në të cilin sugjerohej se kapaciteti ushtarak i Iranit ishte trefishuar që nga lufta 12-ditore.
Në raport thuhej gjithashtu se qëndrueshmëria e disa bazave nën presion të vazhdueshëm ishte rritur nga rreth 10 deri në 15 orë, në 35 deri në 40 orë funksionim të pandërprerë.
Araghchi tha se një institut amerikan i analizave, në fillim të luftës 40-ditore, kishte vlerësuar se Irani po humbiste çdo ditë nga 10 deri në 25 për qind të lëshuesve të tij të raketave dhe se kapacitetet për lëshimin e raketave do t’i shteronin deri në fund të muajit iranian Esfand.
Sipas tij, ky vlerësim, i bazuar në mësimet e luftës 12-ditore, nuk kishte marrë parasysh ndryshimet që Irani kishte bërë në sistemet e tij të lëshimit gjatë tetë muajve të ndërprerjes.
Këto ndryshime i kishin mundësuar Iranit zëvendësimin e shpejtë të lëshuesve të shkatërruar.
