Pentagoni nuk ka të regjistruara në sistemin e tij rreth 17 mijë pjesë për avionët luftarakë F-35, me vlerë 1,3 miliardë dollarë, ndërsa vlera e tyre reale mund të arrijë deri në 2,5 miliardë dollarë. Kështu thuhet në raportin e Zyrës së Llogaridhënies së Qeverisë së SHBA-së (GAO), të publikuar më 9 nëntor.
Programi F-35 përfshin rreth 26 milionë pjesë, me vlerë afërsisht 31 miliardë dollarë, të shpërndara në më shumë se 700 objekte në mbarë botën, të administruara nga qeveria dhe kontraktorët. Departamenti amerikan i Mbrojtjes është pronar i këtyre pjesëve, por nuk mban evidencë të plotë për to, thekson GAO.
Sipas raportit, të dhënat në sistemin që përdoret për ndjekjen e pasurisë së programit janë të vjetruara, të pasakta dhe të paplota. Deri në mars të këtij viti, Zyra e Programit F-35 nuk kishte regjistruar rreth 17 mijë pjesë që ndodheshin në mirëmbajtje ose riparim. Zyrtarët e vlerësuan shumën e tyre në 1,3 miliardë dollarë, duke theksuar se ajo mund të arrijë në 2,5 miliardë nëse përfshihen të dhënat e munguara për çmimet, si dhe shpenzimet e transportit dhe kostot e përgjithshme.
F-35 është programi më i shtrenjtë i armatimit të Pentagonit, me kosto gjatë gjithë ciklit të përdorimit që vlerësohen në mbi 1.900 miliardë dollarë.
Të dhënat vonohen deri në tre muaj
Sistemi i evidencës ende nuk është i lidhur me sistemet e kontraktorëve kryesorë, kompanive Lockheed Martin dhe Pratt & Whitney, problem për të cilin GAO kishte paralajmëruar që në vitin 2022. Për këtë arsye, zyra i përditëson regjistrat duke u mbështetur në të dhënat që kontraktorët dorëzojnë çdo tre muaj. Kështu, disa të dhëna janë më të vjetra se tre muaj, ndërsa verifikimi i saktësisë së tyre mbetet i paplotë.
Në të dhënat e njërit prej kontraktorëve nga dhjetori 2025, vetëm 29 për qind e regjistrimeve të pjesëve përmbanin numër serik. Pothuajse gjashtë për qind e regjistrimeve shënonin një çmim blerjeje prej një centi ose më pak, çka GAO e konsideron tregues të gabimeve të mundshme. Që nga viti 2020, zyra ka shpenzuar të paktën 17 milionë dollarë për inventarizimin e pjesëve, por inventarizimi i fundit nuk konfirmoi plotësisht se pjesët e shënuara ndodheshin vërtet në magazina.
“Pa të dhëna të sakta dhe pa zbatimin e duhur të procedurave të inventarizimit të pjesëve për F-35, drejtuesit e Departamentit të Mbrojtjes nuk do të kenë informacionin e nevojshëm për gatishmërinë luftarake dhe raportimin e besueshëm financiar”, thuhet në raport.
Ende pa përgjigje për pjesët e humbura me vlerë 85 milionë dollarë
GAO kishte konstatuar që në vitin 2023 se njëri prej kontraktorëve kryesorë, nga maji 2018 deri në tetor 2022, kishte regjistruar humbjen e më shumë se një milion pjesëve, me vlerë mbi 85 milionë dollarë. Edhe në mars të këtij viti, Zyra e Programit nuk e dinte se çfarë kishte ndodhur me to.
Ndërkohë, kontraktori kishte raportuar humbje prej rreth 28 milionë dollarësh për periudhën 2012–2025 dhe ishte shpallur financiarisht përgjegjës për rreth gjashtë milionë dollarë. Meqë zyra nuk kishte mbajtur evidencë për rastet e hapura, nuk mund të përcaktonte nëse këto raportime përfshinin edhe pjesët nga humbjet e mëparshme prej 85 milionë dollarësh.
GAO paralajmëron se evidenca e dobët mund të rrezikojë edhe planin e Pentagonit me vlerë 13,7 miliardë dollarë, i cili, ndër të tjera, synon shtimin e rezervave të pjesëve të këmbimit për F-35. Pa të dhëna fillestare të besueshme, departamenti mund të mos jetë në gjendje të përcaktojë se cilat pjesë i nevojiten.
GAO ka dhënë katër rekomandime, përfshirë hartimin e procedurave për ndjekjen dhe analizimin e humbjeve të pjesëve. Departamenti i Mbrojtjes i ka pranuar të katër rekomandimet.
Zyra e Programit F-35 i tha Breaking Defense se po punon për procedura dhe trajnime të reja, si dhe për lidhjen e drejtpërdrejtë të sistemeve qeveritare me ato të kontraktorëve. Inventarizimi i plotë i pjesëve pritet të përfundojë deri në mars 2027.
