Votuesit në Zvicër do të vendosin të dielën nëse një përkufizim më i rreptë i neutralitetit të vendit duhet të përfshihet në kushtetutë, shkruan Politico.
Nëse iniciativa miratohet, Zvicra praktikisht nuk do të mund të vendosë sanksione ndaj Rusisë, përveç rasteve kur ato miratohen nga Këshilli i Sigurimit i OKB-së, ku Moska ka të drejtë vetoje. Bernës do t’i kufizohej edhe bashkëpunimi ushtarak me aleanca si NATO, përveç rastit kur Zvicra sulmohet ose përballet me një kërcënim të menjëhershëm.
Zyrtarë rusë kanë shprehur mbështetje për nismën. “Nuk po votohet kundër neutralitetit, i cili gëzon mbështetje të gjerë, por për kuptimin e tij”, tha Fabio Wasserfallen, profesor i politikës evropiane në Universitetin e Bernës dhe hulumtues i opinionit publik në LeeWas.
Sipas Politico, referendumi ngre një pyetje që shkon përtej Zvicrës: sa mund të mbetet neutral një shtet në mjedisin e sotëm të sigurisë në Evropë, ndërsa Rusia vazhdon luftën kundër Ukrainës dhe mbështetja tradicionale e kontinentit te garancitë amerikane të sigurisë është nën trysni. Edhe vende të tjera neutrale, si Austria dhe Irlanda, po synojnë të rrisin shpenzimet e mbrojtjes dhe të afrohen me NATO-n.
Neutraliteti i përhershëm i Zvicrës njihet nga e drejta ndërkombëtare. Sipas rregullave aktuale, vendi nuk merr pjesë në luftëra mes shteteve dhe nuk u jep mbështetje ushtarake palëve ndërluftuese, por qeveria ka hapësirë të vendosë për sanksione ekonomike dhe për bashkëpunim me aleanca ushtarake pa u anëtarësuar në to.
“Qeveria aktualisht ka njëfarë hapësire veprimi dhe e përdor atë. Pyetja e referendumit është nëse qytetarët e konsiderojnë këtë të drejtë apo duan kufij më të rreptë për neutralitetin”, shpjegoi Wasserfallen.
Pas pushtimit rus të Ukrainës në shkurt 2022, qeveria zvicerane ka ndjekur në masë të madhe sanksionet e Bashkimit Evropian ndaj Moskës. Kjo ka nxitur kundërshtimin e atyre që kërkojnë një interpretim më të rreptë të neutralitetit.
Nisma u propozua nga organizata konservatore Pro Schweiz, e lidhur ngushtë me Partinë Popullore Zvicerane (SVP). Miliarderi dhe ish-anëtari i Këshillit Federal, Christoph Blocher, ka qenë një nga figurat kryesore të fushatës. Qeveria zvicerane dhe të gjitha partitë e mëdha, përveç SVP-së, e kundërshtojnë propozimin.
“Iniciativa rrezikon ta kthejë neutralitetin në izolim, ndërsa izolimi nuk është një strategji e mirë sigurie në botën e sotme”, tha deputetja Corina Gredig nga Liberalët e Gjelbër. Sondazhet e këtij muaji tregojnë se gati dy të tretat e votuesve janë kundër nismës.
Rrënjët e neutralitetit zviceran shpesh lidhen me humbjen e Konfederatës Zvicerane në betejën e Marignanos më 1515. Ai u njoh zyrtarisht nga shtetet e tjera evropiane më 1815 dhe u përfshi në kushtetutë më 1848. Me kalimin e kohës, zbatimi i tij ka ndryshuar: Zvicra mori pjesë në sanksionet ekonomike ndaj Irakut më 1990 dhe iu bashkua programit të NATO-s “Partneriteti për Paqe” më 1996.
Vlerësimi i sigurisë në Zvicër ka ndryshuar pas pushtimit rus të Ukrainës dhe shtimit të operacioneve hibride në Evropë. Berna po forcon mbrojtjen, po rrit shpenzimet ushtarake dhe po zgjeron bashkëpunimin me partnerët evropianë. Strategjia e sigurisë, e publikuar më herët këtë muaj, paralajmëron për një mjedis sigurie “të përkeqësuar ndjeshëm” dhe kërkon blerjen e raketave me rreze të gjatë veprimi dhe të dronëve.
Që nga viti 2025, Zvicra merr pjesë në projekte të përzgjedhura të Bashkëpunimit të Përhershëm të Strukturuar të BE-së (PESCO). Ajo ka shtuar gjithashtu dialogun politik dhe bashkëpunimin praktik me NATO-n, përfshirë fushat e mbrojtjes ajrore, komunikimeve, hapësirës dhe qëndrueshmërisë. Zvicra mbetet jashtë aleancës.
Edhe nëse nisma e kësaj fundjave nuk miratohet, votuesit do të vendosin sërish për një çështje që lidhet me neutralitetin. Në nëntor, ata do të votojnë nëse Zvicra duhet të lejojë eksportin e armëve drejt një grupi të përcaktuar prej 25 vendesh, kryesisht perëndimore, edhe kur ato janë të përfshira në një konflikt aktiv. Nëse miratohet, ndryshimi mund të thellojë lidhjet e Zvicrës me këto vende dhe të rrisë të ardhurat nga eksportet e industrisë së saj të mbrojtjes.
