Bashkimi Evropian po përgatit kthesën më radikale deri më tani në politikën e tij të zgjerimit. Sipas një projektpropozimi të Komisionit Evropian, vendeve kandidate, mes të cilave edhe Bosnja e Hercegovina, do t’u ofrohet qasje graduale në tregun e përbashkët dhe në fondet evropiane, edhe para anëtarësimit zyrtar në bllok.
Drafti i dokumentit, i hartuar nga Alexandre Adam, këshilltari kryesor i presidentes së Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, parashikon një model të “integrimit gradual”. Siç shkruan Politico, ky plan do t’u mundësonte vendeve në procesin e anëtarësimit tregti pa barriera, pjesëmarrje në programe kërkimore dhe bashkëpunim më të thellë industrial në fazat e hershme të negociatave.
Megjithatë, këto përfitime ekonomike nuk do të ofrohen pa kushte. Qasja në asetin më të rëndësishëm ekonomik të BE-së do të kushtëzohet drejtpërdrejt me harmonizimin e plotë me politikën e jashtme të Unionit, parandalimin e ndarjes së teknologjive të ndjeshme me shtete rivale si Rusia dhe Kina, si dhe respektimin e vazhdueshëm të standardeve demokratike.
Sipas dokumentit, Komisioni Evropian synon të ofrojë “udhërrëfyes” të përshpejtuar për Ukrainën, Moldavinë, Shqipërinë dhe Malin e Zi. Nga ana tjetër, për Bosnjën e Hercegovinën, Maqedoninë e Veriut, Kosovën, Serbinë dhe Turqinë thuhet se procesi i tyre i anëtarësimit po zvarritet prej vitesh, duke krijuar rrezikun e lodhjes, mosfunksionimit dhe orientimit të mundshëm drejt Moskës ose Pekinit.
Pikërisht për këtë arsye, koncepti i ri synon t’u ofrojë qytetarëve dhe ekonomisë së Ballkanit Perëndimor përfitime konkrete gjatë vetë procesit të negociatave, në vend që të presin dekada për anëtarësimin e plotë.
Ndër fushat kryesore për bashkëpunim më të ngushtë përmenden teknologjitë e avancuara, gjysmëpërçuesit, inteligjenca artificiale, teknologjia kuantike, bioteknologjia dhe industria hapësinore.
Risia kryesore e propozimit është parimi i kthyeshmërisë. Nëse një vend kandidat shënon regres në sundimin e ligjit dhe demokraci, nuk zbaton sanksionet e BE-së ose ndan të dhëna të ndjeshme me qeveri armiqësore, përfitimet ekonomike të ofruara mund t’i pezullohen menjëherë ose t’i hiqen plotësisht.
“Vlerësimet për qasjen duhet të marrin parasysh harmonizimin strategjik, varësitë kritike dhe kapacitetin për menaxhimin e rreziqeve në infrastrukturë dhe në zinxhirët e furnizimit. Kur këto kushte nuk përmbushen, shtrirja e pjesëmarrjes duhet të përshtatet”, thuhet në propozim.
Duke komentuar planin, kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, deklaroi për Politico se e mbështet integrimin gradual, por me mesazhin e qartë se ai duhet të jetë një rrugë reale drejt anëtarësimit të plotë, jo një proces paralel apo zëvendësim i tij.
Për të parandaluar bllokadat e brendshme pas pranimit të anëtarëve të rinj, si në rastet kur Hungaria nën drejtimin e Viktor Orbánit përdori të drejtën e vetos për të bllokuar sanksionet ndaj Rusisë dhe ndihmën për Ukrainën, plani parashikon edhe ndryshime të rregullave brenda vetë BE-së.
Brukseli po shqyrton përdorimin më të gjerë të votimit me shumicë të cilësuar, në vend të vendimmarrjes së deritanishme unanime, në fusha strategjike si vendosja e sanksioneve, reagimi ndaj krizave të të drejtave të njeriut dhe dërgimi i misioneve civile.
Propozimi zyrtar i kësaj pakete do t’u prezantohet zyrtarëve evropianë më 6 tetor, pasi Ursula von der Leyen të kthehet nga turneu në Ballkanin Perëndimor. Udhëheqësit e shteteve anëtare të BE-së do ta diskutojnë këtë plan në samitin e Brukselit më 15 tetor.
Komisionerja për Zgjerim, Marta Kos, deklaroi se këto nisma, me mbështetjen e ministrave kryesorë të Jashtëm evropianë, krijojnë mundësinë për një “vjeshtë të zgjerimit”, gjatë së cilës mund të arrihen përparime të paprecedenta.
