Doc. Dr. Fatih Fuat Tuncer, ligjërues në Universitetin “Çanakkale Onsekiz Mart”, dhe Dr. Selim Han Yeniacun, ligjërues në Universitetin Marmara, folën për gazetën tonë rreth studimit të tyre të fundit, të botuar në revistën Arab Studies Quarterly (ASQ), ndër themeluesit e së cilës ishte edhe mendimtari me famë botërore Edward Said.
Studimi i përbashkët i dy akademikëve, i titulluar “Constructing the Chaos: The Middle East Through the Lens of Balkanization and Social Constructivism” (“Ndërtimi i kaosit: Lindja e Mesme përmes prizmit të ballkanizimit dhe konstruktivizmit social”), i rilexon proceset kronike të konfliktit në Lindjen e Mesme përmes përvojës së Ballkanit.
Doc. Dr. Fatih Fuat Tuncer, i njohur për ekspertizën e tij mbi Ballkanin, analizat e strukturave etnike dhe kulturore, si dhe studimet e sigurisë rajonale, dhe Dr. Selim Han Yeniacun, i specializuar në gjeopolitikën e Lindjes së Mesme, çështjen Izrael–Palestinë dhe dinamikat rajonale, paraqitën vlerësimet e tyre të rëndësishme mbi kaosin në rajon.
“Ballkanizimi nuk është vetëm ndryshim kufijsh, por polarizim i identiteteve”
Duke folur për bazën teorike të studimit dhe zbatimin e përvojës ballkanike në Lindjen e Mesme, Doc. Dr. Fatih Fuat Tuncer deklaroi se teoritë tradicionale të marrëdhënieve ndërkombëtare shpesh i shpjegojnë konfliktet në Lindjen e Mesme përmes elementeve materialiste, si fuqia ushtarake, interesat strategjike dhe kufijtë territorialë.
Tuncer theksoi se, nga këndvështrimi i konstruktivizmit social të Alexander Wendt-it, identitetet, diskurset dhe kujtesa kolektive përbëjnë dinamikat kryesore që prodhojnë drejtpërdrejt konflikte. Ai nënvizoi se koncepti i “ballkanizimit” nuk nënkupton vetëm copëtimin territorial.
Sipas tij, përvoja e Ballkanit përfaqëson një proces në të cilin identitetet etnike dhe fetare janë ashpërsuar, polarizuar dhe institucionalizuar përmes dhunës, ndërhyrjeve të jashtme dhe diskurseve politike. Tuncer vuri në dukje se kjo dinamikë shkatërruese, e parë gjatë shpërbërjes së Jugosllavisë në vitet 1990, po përsëritet sot në forma edhe më komplekse në Irak, Siri dhe Palestinë.
Ai tërhoqi veçanërisht vëmendjen se ndërhyrjet e fuqive të jashtme dhe mjedisi i dhunshëm në rajon po i bëjnë ndarjet etnike dhe sektare gjithnjë e më të qëndrueshme.
Ndërhyrjet e jashtme dhe thellimi i ndarjeve në Irak, Siri dhe Palestinë
Duke paraqitur gjetjet e hulumtimeve në terren dhe analizave të rasteve, Dr. Selim Han Yeniacun deklaroi se studimi përqendrohet veçanërisht në pushtimin e Irakut më 2003, luftën civile në Siri pas vitit 2011 dhe konfliktin e vazhdueshëm Izrael–Palestinë.
Yeniacun tha se struktura politike e krijuar në Irak pas vitit 2003, e bazuar në kuota etnike dhe sektare, i bëri ndarjet identitare të ligjshme dhe të përhershme. Ndërsa në Siri, procesi që nisi me kërkesat e popullit për drejtësi dhe reforma u shndërrua në një luftë përfaqësuese ndërmjet aktorëve rajonalë dhe globalë, duke shkaktuar një copëtim të rëndë shoqëror.
Duke vlerësuar edhe zhvillimet në konfliktin Izrael–Palestinë, Yeniacun argumentoi se politikat identitare, të formësuara nga diskursi orientalist dhe marrëdhëniet asimetrike të pushtetit të theksuara nga Edward Said, po thellohen vazhdimisht përmes pushtimit dhe praktikave të kolonializmit të vendbanimeve.
Ai nënvizoi se në themel të krizave në Lindjen e Mesme qëndrojnë proceset konstruktiviste, të cilat i bëjnë aktorët ta perceptojnë njëri-tjetrin si “kërcënim ekzistencial”.
Për paqe të qëndrueshme nevojitet ndryshim i mendësisë dhe diskursit
Në pjesën e përfundimeve dhe rekomandimeve, studimi thekson se paqja e qëndrueshme në Lindjen e Mesme nuk mund të ndërtohet vetëm përmes parandalimit ushtarak, masave të sigurisë kufitare apo marrëveshjeve të përkohshme të armëpushimit.
Duke trajtuar sukseset dhe kufizimet e marrëveshjeve të zbatuara në Ballkan, si Marrëveshja e Dejtonit dhe ajo e Ohrit, në drejtim të garantimit të stabilitetit institucional, studimi vlerëson se cikli i konflikteve në Lindjen e Mesme nuk mund të ndërpritet pa krijimin e modeleve gjithëpërfshirëse të qeverisjes, normave të përbashkëta dhe një kujtese shoqërore që nuk e përjashton tjetrin.
