Ministri i Jashtëm rus, Sergej Lavrov, dhe kryediplomati gjerman, Johann Wadephul, zhvilluan, për habinë e shumëkujt, një takim në margjinat e Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara. Vëmendjen e tërhoqi një dokument që ndodhej mbi tryezë.
Që përpara nisjes së bisedës së parë të drejtpërdrejtë mes ministrave të Jashtëm të Gjermanisë dhe Rusisë që nga fillimi i luftës në Ukrainë, pala ruse doli me një deklaratë. Ministri i Jashtëm, Sergej Lavrov, vendosi një dosje prej 21 faqesh përpara vendit ku ishte ulur Johann Wadephul. Dokumenti mbante titullin: “Trashëgimtarët e Goebbelsit: Falsifikimi i ngjarjeve në Buça dhe inskenimet e përgjakshme të regjimit të Kievit”.
Në video shihet se si Wadephul i hedh një vështrim të shkurtër broshurës, e mbulon me një bllok shënimesh dhe një stilolaps, pastaj e shtyn anash. Kjo skenë nuk kaloi pa komente. Zëdhënësja e Ministrisë së Jashtme ruse, Maria Zaharova, e shpërndau videon në Telegram, duke shkruar se ministri i Jashtëm gjerman e kishte “mbuluar me ndrojtje” dokumentin. Më vonë reagoi edhe Lavrov.
Ministri i Jashtëm rus e cilësoi takimin të panevojshëm, duke thënë se nuk kishte dëgjuar asgjë të re.
“Thjesht mund të më kishin telefonuar”, tha Lavrov.
Çfarë pretendohet në broshurën për Buçën
Ministria e Jashtme e Rusisë publikoi në faqen e saj të internetit dokumentin e diskutueshëm për Buçën, i cili tashmë kishte qenë objekt debatesh të ashpra në platformën X dhe në rrjete të tjera sociale. Publikimi u nxor nga një organ i quajtur “Tribunali Ndërkombëtar Publik për Krimet e Neonazistëve Ukrainas”. Sipas përshkrimit të tij, ky organ u themelua me nismën e aktivistëve rusë dhe të huaj të të drejtave të njeriut, juristëve dhe gazetarëve.
Misioni i tij është “mbledhja e dëshmive për krimet e regjimit neonazist të Kievit”. Në përbërjen e panelit ka përfaqësues nga 35 vende, përfshirë Gjermaninë.
Pretendimet e paraqitura në dokumentin rus bien në kundërshtim të thellë me provat që, që nga viti 2022, janë mbledhur nga hetues ndërkombëtarë, organizata perëndimore të të drejtave të njeriut dhe gazetarë.
Trupat ruse e pushtuan këtë qytet të vogël në veriperëndim të Kievit për rreth një muaj, duke filluar nga fundi i shkurtit 2022. Pas tërheqjes së tyre, autoritetet ukrainase raportuan gjetjen e trupave të civilëve në rrugë, disa prej të cilëve i kishin duart të lidhura.
Sipas të dhënave ukrainase, rreth 400 civilë humbën jetën. Komisioni Hetimor i Këshillit të OKB-së për të Drejtat e Njeriut, Zyra e OKB-së për të Drejtat e Njeriut dhe organizata si Human Rights Watch dokumentuan vrasje të paligjshme të kryera gjatë pushtimit. Pamjet satelitore nga periudha e kontrollit rus tregojnë trupa në rrugën Jablunska shumë kohë përpara kthimit të forcave ukrainase.
Autorët e dokumentit rus paraqesin pretendime të gjera. Ata thonë se faktet e paraqitura përbëjnë “prova të qarta dhe të pakundërshtueshme se Ukraina, me mbështetjen e vendeve perëndimore, i falsifikoi ngjarjet në qytetin e Buçës në vitin 2022”.
Që në fillim, ata bëjnë një paralelizëm me “incidentin e Gleiwitzit” të vitit 1939, të cilin regjimi nazist e përdori si pretekst për pushtimin e Polonisë. Pretendojnë se udhëheqja e Kievit, në krye me presidentin Volodymyr Zelensky, përdor praktika të krahasueshme me ato të Gjermanisë naziste.
Sipas broshurës, këto praktika përfshijnë paraqitjen e ushtarëve të vrarë si “civilë”, keqparaqitjen e shkaqeve të vdekjeve të shkaktuara nga bombardimet ukrainase dhe “vrasjen e qëllimshme të qytetarëve të vet nga forcat e armatosura ukrainase”, në mënyrë që gazetarët t’i paraqesin si “viktima të Rusisë”.
Dokumenti rus i referohet murit përkujtimor në Buça. Në këtë kontekst, broshura citon faqen e internetit të presidentit ukrainas, duke thënë se në memorial janë shënuar “509 emra civilësh që kanë mundur të identifikohen”.
Tribunali e kundërshton këtë pohim:
“Në të vërtetë, një numër i konsiderueshëm i personave të përfshirë në atë listë janë pjesëtarë të ushtrisë ukrainase dhe luftëtarë të vrarë në luftime.”
Megjithatë, aktualisht mungojnë prova konkrete për këtë pretendim.
Më pas, dokumenti rendit pak më shumë se 30 emra, kryesisht të shoqëruar me fotografi të pllakave përkujtimore. Ai mbështetet kryesisht në njoftime ukrainase për vdekje dhe raportime mediatike. Tribunali i klasifikon disa prej personave të përmendur si pjesëtarë të “strukturës terroriste neonaziste ‘Azov’”, një emërtim që Rusia e përdor zyrtarisht që nga viti 2022.
Për Vitaliy Fesiukun, broshura citon të venë e tij, e cila thotë se ai ishte “zbulues dhe vrojtues për drejtimin e zjarrit” dhe se numëronte automjetet në një kalim hekurudhor në Buça.
Sipas broshurës, persona të tjerë të renditur nuk kanë vdekur fare në Buça, por pranë Moshçunit ose Irpinit. Një grua 68-vjeçare thuhet se kishte vdekur nga kanceri, megjithatë emri i saj ndodhet në murin përkujtimor. Dokumenti nuk jep burim për këtë pretendim.
Përmendet edhe vetë Wadephul, i cili thuhet se mori pjesë në një përkujtim për “civilët” në Buça në mars 2026. Vetë autorët rusë e kanë vendosur fjalën “civilë” në thonjëza.
Sa i përket së drejtës ndërkombëtare, autorët i referohen nenit 51 të Protokollit Shtesë I të Konventave të Gjenevës. Sipas kësaj dispozite, civilët gëzojnë mbrojtje “përveç rasteve dhe për aq kohë sa marrin pjesë drejtpërdrejt në luftime”. Broshura përmend si shembull Oleksandr Sharavën, i cili, sipas një njoftimi ukrainas për vdekjen e tij, kishte synuar të sulmonte një kolonë ruse me kokteje molotov.
Dëshmitarë nga Donbasi, jo nga Buça
Pjesa e dytë e broshurës përmban 16 dëshmi për “ngjarje të inskenuara” të pretenduara. Ato ndjekin një model të përsëritur: trupat ukrainase thuhet se qëllonin mbi popullsinë e tyre, ndërsa gazetarët mbërrinin në vendngjarje brenda pak minutash.
“Sapo mbërrinin gazetarët, cilëtdo qofshin, ukrainas apo të huaj, ne e dinim menjëherë: vendbanimi do të bombardohej, njëqind për qind”, citohen fjalët e një burri nga Avdijivka.
Sipas dokumentit, një grua nga Vuhledari deklaron: “Ukraina qëllonte mbi ne. Pastaj vijnë gazetarët e huaj dhe pyesin: ‘Rusia qëlloi, apo jo?’”
Asnjëra prej deklaratave nuk vjen drejtpërdrejt nga Buça. Të intervistuarit janë nga Dzerzhinsku, Vuhledari, Avdijivka, Kurahova, Lisiçansku dhe Dimitrovi, qytete në Donbas që tani janë kryesisht nën kontrollin rus.
Megjithatë, tribunali nxjerr një përfundim për Buçën. Në dokument thuhet se “praktika e vrasjes së qëllimshme të qytetarëve të vet” mundëson “përfundimin e arsyeshëm se një situatë e tillë ka ekzistuar edhe në Buça”. Deklaratat nuk mund të verifikohen në mënyrë të pavarur, as rrethanat në të cilat janë dhënë.
Vetë broshura pranon në një pjesë të saj se Buça, në mars 2022, ishte “nën kontrollin e forcave të armatosura ruse”. Megjithatë, që nga prilli 2022, Moska mohon çdo përgjegjësi, duke pretenduar se ngjarjet ishin të inskenuara.
Wadephul më pas e shpjegoi takimin me homologun e tij rus. Ai deklaroi se ky takim nuk përbën “ndryshim të politikës” dhe se Gjermania mbetet fuqishëm në krah të Ukrainës. Wadephul iu referua incidentit me dron në aeroportin e Leipzigut, duke theksuar se me të ishte kaluar një kufi i caktuar.
Përveç kësaj, vendet e Jugut Global i kishin kërkuar të bisedonte me Moskën për ndikimin e luftës në furnizimin me drithëra. Ai argumentoi se Evropa nuk duhet t’ia lërë vetëm Shteteve të Bashkuara bisedimet me Rusinë.
Pas një bisede telefonike, ministri i Jashtëm ukrainas, Andriy Sybiha, e falënderoi Wadephulin për paraqitjen e qëndrimeve të tyre të përbashkëta. Pika kryesore, theksoi ai, është se nuk duhet të ketë bisedime për Ukrainën pa pjesëmarrjen e vetë Ukrainës.
Moska e paraqiti ndryshe takimin, duke thënë se Wadephul thjesht kishte përsëritur qëndrimet që qeveria gjermane i kishte shprehur tashmë publikisht.
