Avioni luftarak F-15, i cili u rrëzua muajin e kaluar mbi jugperëndimin e Iranit dhe shkaktoi një operacion të rrezikshëm shpëtimi, me shumë gjasë është goditur nga një raketë kineze e lëshuar nga supi, kanë deklaruar për NBC News tre burime të njohura me rastin.
Në ditët e para të konfliktit, Kina mund t’i ketë furnizuar gjithashtu Iranit një radar të avancuar paralajmërues me rreze të gjatë veprimi, i aftë për të zbuluar avionët “stealth” të projektuar për t’iu shmangur radarëve, sipas njërit prej burimeve dhe një zyrtari amerikan të njohur me çështjen.
Zyrtarët amerikanë ende po hetojnë rrethanat e rrëzimit të avionit luftarak amerikan F-15E Strike Eagle në muajin prill. Sipas burimeve, kjo është hera e parë pas disa dekadash që një avion luftarak amerikan rrëzohet nga zjarri armik.
Nuk dihet se kur është dorëzuar pajisja ushtarake në fjalë. Megjithatë, përdorimi nga Irani i armëve të prodhuara në Kinë e ndërlikon më tej marrëdhënien mes Uashingtonit dhe Pekinit, në një kohë kur presidenti Donald Trump po përpiqet të sigurojë ndihmën kineze për t’i dhënë fund konfliktit. Negociatat për përfundimin e luftës vazhdojnë, ndërsa SHBA-të vazhdojnë sulmet që i cilësojnë si “mbrojtëse”.
Administrata e Trumpit ndërmjetësoi arritjen e një armëpushimi me Iranin përpara një takimi kyç me presidentin kinez Xi Jinping në fillim të këtij muaji. Si blerësi kryesor i eksporteve iraniane të naftës, udhëheqësit kinezë kanë deklaruar se lufta duhet të përfundojë.
Në kohën kur avioni u rrëzua muajin e kaluar, Trump kishte deklaruar se ai ishte goditur nga një raketë e lëshuar nga supi. Kjo armë, e gjatë rreth dy metra dhe me peshë afërsisht 18 kilogramë, e njohur si sistem portativ kundërajror (MANPADS), konsiderohet një mënyrë relativisht e lirë dhe efektive për rrëzimin e mjeteve ajrore që fluturojnë në lartësi të ulët.
Ekuipazhi prej dy personash i avionit F-15 arriti të katapultohej mbi territorin iranian. Piloti u shpëtua brenda shtatë orësh, ndërsa për gjetjen dhe evakuimin e oficerit të sistemeve të armëve u deshën dy ditë. Sipas Pentagonit, ai ishte fshehur në rrëzë të vargmalit Zagros.
Shtëpia e Bardhë e referoi NBC News te deklaratat që presidenti kishte bërë në një intervistë për Fox News, ku tha se Xi Jinping e kishte siguruar se Kina nuk do t’i furnizonte Iranit pajisje ushtarake. Ajo gjithashtu iu referua komenteve që Trump kishte bërë para gazetarëve javën e kaluar në Shtëpinë e Bardhë.
“Presidenti Xi më premtoi se nuk po i dërgon asnjë armë Iranit. Është një premtim i mirë. I besoj fjalës së tij dhe e vlerësoj këtë”, tha Trump.
I pyetur për rrëzimin e avionit F-15, një zëdhënës i Ambasadës së Kinës deklaroi:
“Kina gjithmonë vepron me kujdes dhe përgjegjësi kur bëhet fjalë për eksportin e pajisjeve ushtarake dhe zbaton kontroll të rreptë në përputhje me ligjet dhe rregulloret kineze për kontrollin e eksporteve, si dhe me detyrimet ndërkombëtare. Kina kundërshton akuzat e pabazuara dhe lidhjet dashakeqe.”
Të dhënat e inteligjencës amerikane sugjerojnë se Kina kishte planifikuar t’i furnizonte Iranit sisteme të reja të mbrojtjes ajrore gjatë javëve në vijim, gjë për të cilën NBC News kishte raportuar më herët. Ish-zyrtarë të sigurisë kombëtare besojnë se zyrtarët amerikanë mund t’i kenë bërë publike qëllimisht këto informacione për të zbuluar planet kineze, një taktikë e përdorur edhe nga administratat e mëparshme.
Burimet thonë se nuk dihet nëse raketa e lëshuar nga supi, e cila me gjasë rrëzoi F-15-ën, ishte furnizuar së fundmi Iranit apo ishte marrë nga rezervat e armëve që ndodheshin në vend prej vitesh. Gjithashtu nuk është e qartë nëse radari YLC-8B ishte operacional gjatë luftës.
Më herët gjatë këtij muaji, administrata Trump akuzoi Kinën se i kishte mundësuar Iranit qasje në satelitë kinezë, në mënyrë që Teherani të mund të godiste më saktë forcat amerikane në rajon. Departamenti Amerikan i Shtetit vendosi sanksione ndaj tre kompanive kineze të satelitëve, për të cilat pretendon se i kanë ofruar Iranit imazhe dhe të dhëna satelitore të përdorura për sulme kundër forcave amerikane në Lindjen e Mesme.
