Raportohet se Gjermania dhe Franca kanë rënë dakord të ndërpresin Projektin e Sistemit të Avionit Luftarak të Gjeneratës së Ardhshme (FCAS), një iniciativë e përbashkët mbrojtëse me vlerë rreth 100 miliardë euro, e konsideruar si projekti më ambicioz i mbrojtjes në Evropë.
Sipas Agjencisë Gjermane të Lajmeve (DPA), e cila citon burime qeveritare gjermane, kancelari gjerman Friedrich Merz dhe presidenti francez Emmanuel Macron u takuan javën e kaluar gjatë Samitit BE–Ballkani Perëndimor në Mal të Zi.
Pas muajsh bllokimi dhe mosmarrëveshjesh, dy liderët vendosën t’i japin fund projektit të avionit luftarak.
Vështirësitë kronike të mbrojtjes evropiane rikthehen në fokus
Analistët e mbrojtjes vlerësojnë se dështimi i projektit prej rreth 100 miliardë eurosh tregon edhe një herë vështirësitë kronike me të cilat përballet Evropa në përpjekjet për të rindërtuar kapacitetet e saj ushtarake pas dekadash investimesh të pamjaftueshme.
FCAS nuk synonte vetëm zhvillimin e një avioni luftarak të gjeneratës së re, por edhe krijimin e një rrjeti të integruar luftarak me dronë të armatosur dhe të paarmatosur që do ta shoqëronin avionin.
Sistemi ishte planifikuar të hynte në përdorim pas vitit 2040 dhe të zëvendësonte avionët Rafale të Francës si dhe Eurofighter-at e Gjermanisë dhe Spanjës.
Megjithatë, për shkak të mosmarrëveshjeve të vazhdueshme mbi karakteristikat teknike, ndarjen e udhëheqjes dhe përgjegjësitë industriale, projekti mbeti i bllokuar për një kohë të gjatë.
Rivaliteti mes kompanive e bllokoi procesin
Analistët kujtojnë se Merz dhe Macron kaluan muaj të tërë duke u përpjekur të zgjidhnin mosmarrëveshjet e thella mes grupit evropian të aviacionit Airbus, që përfaqësonte Gjermaninë dhe Spanjën, dhe kompanisë franceze Dassault Aviation.
Megjithatë, konkurrenca tregtare për ndarjen e teknologjisë, kontrollin menaxherial dhe të drejtat e patentave rezultoi më e fortë se vullneti politik.
Përveç krizës mes kompanive, procesi u vështirësua edhe nga nevojat e ndryshme ushtarake të dy vendeve.
Franca kërkonte që avioni i ri të kishte aftësi për transportimin e armëve bërthamore dhe të ishte i përshtatshëm për operime nga aeroplanmbajtëset, si pjesë e strategjisë së saj të parandalimit bërthamor.
Nga ana tjetër, kancelari gjerman Friedrich Merz vuri në pikëpyetje nevojën e Gjermanisë për zhvillimin e një avioni luftarak të gjeneratës së gjashtë me pilot, duke deklaruar se Berlini nuk ka nevojë për këto karakteristika.
Vendet evropiane po orientohen drejt alternativave
Vonesat dhe pasiguritë strategjike rreth projektit FCAS kanë shtyrë shumë vende evropiane të kërkojnë alternativa për nevojat e tyre të mbrojtjes.
Për shkak të pasigurisë së krijuar, shumë shtete vazhdojnë të orientohen drejt platformave tashmë të provuara si avionët amerikanë F-35.
Sipas mediave gjermane, në fazën aktuale pritet që në vend të një platforme të përbashkët të zhvillohen dy projekte të ndara.
Kompania franceze Dassault pritet të fokusohet në zhvillimin e mëtejshëm të avionit Rafale me teknologji të reja, ndërsa Airbus mund të bashkëpunojë me kompaninë suedeze Saab, prodhuese e avionëve Gripen, ose t’i bashkohet projektit rival GCAP, që po zhvillohet nga Britania e Madhe, Japonia dhe Italia.
