Po rritet frika se Moska mund ta përdorë arkipelagun e gjerë arktik Svalbard, pjesë e Norvegjisë me një status të pazakontë juridik, për ta testuar ushtarakisht NATO-n, në një kohë kur po shtohet pasiguria lidhur me angazhimin e SHBA-së ndaj mbrojtjes së Evropës.
Aleatët dyshojnë se Rusia po kryen aktivitete zbulimi ndaj kabllove të rëndësishme nënujore në ujërat përreth Svalbardit dhe po organizon aktivitete me karakter ushtarak që testojnë kufijtë e rregullave që përcaktojnë praninë e saj në këtë territor.
Ndërsa Rusia intensifikon sulmet hibride në të gjithë Evropën, Oslo po përpiqet të forcojë me shpejtësi kapacitetet e tij detare dhe të zbulimit për të mbrojtur krahun verior. Ndërkohë, autoritetet lokale në Svalbard po investojnë në infrastrukturën kritike dhe madje kanë përgatitur një plan evakuimi.
“Tensionet po rriten në Arktik dhe në veri, ndërsa Svalbardi, natyrisht, është pjesë e kësaj”, tha për POLITICO ministri norvegjez i Mbrojtjes, Tore Sandvik.
“E dimë se Rusia përdor shumë mënyra për të provokuar ose për të gjetur metoda për kërcënime hibride”, shtoi ai.
Pavarësisht se është territor norvegjez, në Spitsbergen, ishulli kryesor i arkipelagut, ndodhet edhe një qytet rus. Për dekada, Moska dhe Oslo kanë arritur të parandalojnë përshkallëzimin e tensioneve, por ky ekuilibër i brishtë po përballet sot me presion gjithnjë e më të madh.
Vendet perëndimore janë gjithnjë e më të shqetësuara për sulmet hibride ruse në Evropë dhe paralajmërojnë se Moska mund të tentojë një ndërhyrje të kufizuar në territorin e ndonjë vendi anëtar të NATO-s deri në fund të kësaj dekade.
“Udhëheqja ruse është jashtëzakonisht e paparashikueshme dhe gjithnjë e më e prirur për të marrë rreziqe”, tha Kari Aga Myklebost, profesoreshë e historisë ruse dhe eksperte për Svalbardin në Universitetin Arktik të Norvegjisë.
“Nuk do të përjashtoja asnjë skenar kur bëhet fjalë për gatishmërinë e Kremlinit për konfrontim me NATO-n”, shtoi ajo.
Veriu i largët, tensione të larta
Për dekada, Svalbardi ishte simbol i parimit norvegjez “Veriu i largët, tensione të ulëta”, që nënkuptonte përpjekjet për ndërtimin e bashkëpunimit ndërmjet vendeve të Arktikut, përfshirë edhe Rusinë.
Përveç largësisë prej më shumë se 900 kilometrash nga pjesa kontinentale e Norvegjisë dhe temperaturave jashtëzakonisht të ulëta, një nga arsyet për këtë ishte statusi unik i arkipelagut.
Sipas një traktati ndërkombëtar të vitit 1920, shtetet njohën sovranitetin e Oslos mbi ishujt dhe në këmbim fituan të drejta për shfrytëzimin e burimeve. Sovjetikët më pas blenë qytetin Barentsburg për shfrytëzimin e rezervave lokale të qymyrit.
Traktati gjithashtu ndalon përdorimin e Svalbardit për qëllime lufte, përfshirë ndërtimin e bazave detare dhe fortifikimeve. Megjithatë, Norvegjia e viziton arkipelagun me anije të rojës bregdetare dhe të ushtrisë.
Në kulmin e Luftës së Ftohtë, në Spitsbergen, ishullin e vetëm të banuar, jetonin rreth 2.400 qytetarë sovjetikë, që përbënin afërsisht 70 për qind të popullsisë së përgjithshme.
Moska ka pak interes për ta shkelur këtë traktat, pasi një gjë e tillë mund të dëmtonte edhe interesat e saj.
“Rusia ka qenë e kujdesshme për të shmangur çdo përshkallëzim”, tha Myklebost.
Kjo e bën Svalbardin strategjikisht të rëndësishëm edhe për NATO-n.
“Në rast të një konflikti ushtarak, ky është vendi nga ku nëndetëset ruse mund të futen në Atlantikun e Veriut, të fshihen në ujëra më të thella dhe të paraqesin kërcënim për NATO-n dhe SHBA-në”, theksoi ajo.
Megjithatë, tensionet janë rritur pas pushtimit të plotë rus të Ukrainës.
Që nga viti 2022, zyrtarët lokalë rusë janë përballur me kritika për organizimin e një organizate rinore të lidhur në mënyrë indirekte me marinën, paralajmërimin e stërvitjeve me raketa në afërsi dhe organizimin e paradave vjetore me elemente ushtarake, të cilat në një rast përfshinë edhe fluturimin e një helikopteri.
Në vitin 2024, Moska vendosi gjithashtu linja të drejtpërdrejta detare nga Rusia, ndërsa vitin e kaluar themeloi një degë të Shoqatës Gjeografike Ruse, e cila drejtohet nga ish-ministri rus i Mbrojtjes, Sergei Shoigu.
“Ne i quajmë këto provokime në zonën gri. Është një mënyrë me kosto shumë të ulët për të theksuar praninë ruse dhe për të sfiduar juridiksionin e Norvegjisë”, tha Myklebost.
Si rezultat, shërbimet norvegjeze të inteligjencës paralajmëruan këtë vit se Kremlini synon të zgjerojë hapësirën e veprimit të Rusisë në Svalbard.
Forcat britanike, amerikane dhe norvegjeze thuhet se këtë pranverë kapën anije ruse pranë brigjeve të Svalbardit duke testuar një armë sekrete për prerjen e kabllove nënujore.
Edhe pse rezervat e qymyrit në Barentsburg po zvogëlohen, Moska nuk po heq dorë nga qyteti.
Sipas raporteve financiare, Moska i siguroi kompanisë shtetërore Trust Arktikugol, e cila administron Barentsburgun, rreth 1,89 miliard rubla (20 milionë euro) subvencione federale gjatë vitit 2025.
Ambasadori rus në Norvegji, Nikolai Korchunov, tha për POLITICO se dëshiron të shohë transformimin e aktiviteteve ekonomike në Barentsburg nga industria e qymyrit drejt sektorit të shërbimeve, duke shtuar se Arktikugol po investon në mirëmbajtjen e qytetit.
