Norvegjia po përballet sërish me pyetjen që prej dekadash e ndan shoqërinë e saj: a ka ardhur koha për t’u anëtarësuar në Bashkimin Evropian.
Edhe pse qytetarët e refuzuan anëtarësimin në referendumet e viteve 1972 dhe 1994, ndryshimet politike dhe të sigurisë në Evropë e kanë rikthyer debatin mbi raportet mes Oslos dhe Brukselit.
Të nxitur nga mundësia e negociatave të reja të Islandës me BE-në, aktivistët proevropianë në Norvegji po përpiqen ta rikthejnë çështjen e anëtarësimit në agjendën politike, duke argumentuar se marrëveshjet aktuale nuk janë më të mjaftueshme për sfidat e botës moderne. Ndërkohë, kundërshtarët e anëtarësimit paralajmërojnë për humbje të sovranitetit, kërcënime ndaj bujqësisë vendore dhe ndikim të kufizuar që Norvegjia do të kishte brenda institucioneve evropiane.
“Kemi këtë verë për të arritur masën kritike sa i përket çështjes së BE-së”, tha Trine Lise Sundnes, deputete e Partisë Laburiste dhe presidente e Lëvizjes Evropiane pro-BE-së, organizatë që prej 80 vitesh bën fushatë për hyrjen e Norvegjisë në BE.
Megjithatë, ekzistojnë edhe mangësi në pozitën aktuale të Norvegjisë. Si shtet joanëtar, ajo nuk është automatikisht pjesë e marrëveshjeve të BE-së dhe duhet të negociojë veçmas për secilën prej tyre. Vendi gjithashtu mbetet jashtë çështjeve doganore, gjë që ka krijuar vështirësi, për shembull gjatë mosmarrëveshjeve tregtare me SHBA.
Kundërshtimi ndaj BE-së gjendet si në të majtë ashtu edhe në të djathtë të skenës politike norvegjeze, edhe pse për arsye të ndryshme.
Në qendrën e majtë, shqetësimet kryesore lidhen me ruajtjen e të drejtave të forta të punëtorëve në Norvegji, si dhe mbrojtjen e bujqësisë dhe peshkimit vendas — sektorë që aktualisht nuk janë pjesë e marrëveshjeve me BE-në dhe mbijetojnë falë subvencioneve të mëdha shtetërore.
Por për mbështetësit e anëtarësimit, këto argumente që datojnë prej dekadash nuk janë më bindëse.
“Detyra e politikanëve duhet të jetë të shohin shoqërinë si një tërësi dhe të vlerësojnë çfarë përfitimesh mund të kemi”, tha Mihajlo Samardzic, anëtar i bordit të organizatës rinore të Lëvizjes Evropiane dhe aktivist i një partie konservatore të qendrës së djathtë.
Megjithatë, për shkak të tensioneve në rritje gjeopolitike dhe dyshimeve mbi mbështetjen e SHBA-së brenda NATO-s, BE-ja është bërë gjithnjë e më e rëndësishme si aktor sigurie, tha Fredrik Carstens, sekretar i përgjithshëm i Partisë Liberale, e cila është një mbështetëse e fortë e anëtarësimit në BE.
“Nuk mund t’i besojmë më SHBA-së, ndoshta kurrë më. Dhe në situatën gjeopolitike ku ndodhemi tani, është shumë e rrezikshme të qëndrojmë vetëm. Norvegjia aktualisht është ndoshta një nga vendet më të cenueshme në gjithë Evropën”, tha ai.
Sipas Politico, modeli i votimit në dy faza në Islandë mund të shërbejë si shembull: në vend që qytetarët të votojnë për anëtarësimin vetëm në fund të procesit, islandezët fillimisht do të vendosin nëse negociatat duhet të rinisin fare. Nëse Islanda arrin një marrëveshje të favorshme, Trine Lise Sundnes shpreson se kjo mund të zgjojë dëshirën për negociata të reja edhe në Norvegji.
