Analistët thonë se zgjedhjet do të tregojnë nëse Bullgaria do të ruajë kursin euroatlantik apo do të ndjekë një qasje më të kujdesshme ndaj Rusisë, ndërsa shtohen shqetësimet për sigurinë në Detin e Zi.
Zgjedhjet e ardhshme presidenciale në Bullgari po shndërrohen në një provë për orientimin gjeopolitik të vendit, pasi shqetësimet në rritje për sigurinë në Detin e Zi, ndryshimet në politikat ndaj Ukrainës dhe pikëpyetjet mbi marrëdhëniet me Rusinë e kanë vendosur politikën e jashtme në qendër të fushatës.
Raundi i parë i votimit do të mbahet më 25 tetor, ndërsa balotazhi pritet të zhvillohet më 1 nëntor.
Gara është ngushtuar në thelb mes presidentes aktuale Iliana Jotova dhe ish-kryeministrit të përkohshëm Andrey Gyurov, i cili mbështetet nga partitë opozitare.
Jotova mbështetet nga partia Bullgaria Progresive e kryeministrit Rumen Radev, e cila siguroi shumicën absolute me 131 vende në parlamentin prej 240 anëtarësh në prill, duke i dhënë fund viteve të fragmentimit politik.
Duke folur për Anadolu, Stoyan Panov, studiues i lartë në Institutin për Analiza Globale me seli në Sofje, tha se zgjedhjet po zhvillohen në kushtet e disa sfidave të ndërlidhura, përfshirë presionet ekonomike, pasigurinë politike dhe paqëndrueshmërinë në rritje gjeopolitike në rajonin e Detit të Zi.
Ai i përshkroi politikën e jashtme dhe sigurinë si faktorët më të rëndësishëm që dallojnë dy kandidatët kryesorë.
“Gyurov është shumë i orientuar drejt euroatlantizmit, pro-BE-së dhe reformave, ndërsa Jotova mban një qëndrim mjaft të paqartë”, tha Panov.
Ai argumentoi se zgjedhjet do t’u ofrojnë votuesve mundësinë të zgjedhin mes qasjeve të ndryshme për pozicionimin ndërkombëtar të Bullgarisë, në një kohë kur zhvillimet rajonale të sigurisë po bëhen gjithnjë e më të vështira për t’u shpërfillur.
Panov tha se sulmet e fundit me dronë ndaj katër anijeve tregtare në zonat detare të Bullgarisë janë shndërruar në një çështje veçanërisht të rëndësishme në fushatën presidenciale.
Autoritetet bullgare fillimisht deklaruan se nuk kishte prova të mjaftueshme për të identifikuar palën përgjegjëse për sulmet.
Panov e përshkroi reagimin e qeverisë si shembull të asaj që ai e konsideron një qasje tepër të kujdesshme ndaj Moskës.
– Qasje të ndryshme ndaj Ukrainës
Që nga marrja e detyrës në maj, qeveria ka ndaluar dërgesat ushtarake për Ukrainën pas 13 paketave të ndihmës, është tërhequr nga Koalicioni i Vullnetshmëve në korrik dhe ka kundërshtuar paketën e 21-të të sanksioneve të BE-së kundër Rusisë.
Këto vendime kanë ngritur pikëpyetje nëse Sofja po kalon drejt një qasjeje më të kujdesshme në politikën e jashtme, pavarësisht anëtarësimit në NATO dhe BE.
Mariyan Sabev, analist i lartë i sigurisë në Qendrën për Studimin e Demokracisë me seli në Sofje, tha për Anadolu se anëtarësimi i Bullgarisë në të dyja organizatat është i konsoliduar dhe se asnjë president nuk mund t’i ndryshojë në mënyrë të njëanshme aleancat ndërkombëtare të vendit.
Megjithatë, ai tha se presidenti mund të ndikojë në mënyrën se sa konsekuente është Bullgaria në përmbushjen e angazhimeve të saj, veçanërisht kur ato sjellin kosto politike ose ekonomike.
Sipas Kushtetutës bullgare, qeveria drejton politikën e jashtme, ndërsa presidenti përfaqëson shtetin në arenën ndërkombëtare dhe ka përgjegjësi që lidhen me mbrojtjen dhe sigurinë kombëtare.
Këto përgjegjësi i japin presidencës ndikim mbi mesazhet diplomatike, prioritetet e mbrojtjes dhe qëndrimin publik të vendit ndaj zhvillimeve ndërkombëtare.
Sabev tha se partneriteti i gjatë politik i Jotovës me Radevin e bën qasjen e saj veçanërisht të rëndësishme për të kuptuar orientimin më të gjerë gjeopolitik të qeverisë.
Sipas tij, megjithëse Jotova ka shërbyer më parë si deputete bullgare në Parlamentin Evropian, deklaratat dhe qëndrimet e saj lidhur me Rusinë kanë bërë që ajo ndonjëherë të perceptohet si euroskeptike.
Sabev iu referua përvojës së Gyurovit si kryeministër i përkohshëm, duke theksuar miratimin prej tij të një marrëveshjeje dypalëshe të sigurisë mes Bullgarisë dhe Ukrainës në mars.
Ai shtoi se Gyurov ka të ngjarë t’u japë më shumë rëndësi angazhimeve euroatlantike dhe bashkëpunimit me partnerët evropianë.
Pavarësisht rolit gjithnjë e më të madh të politikës së jashtme, zgjedhjet po ndikohen gjithashtu nga shqetësimet ekonomike të brendshme dhe pakënaqësia me institucionet politike.
Inflacioni, i cili në gusht kaloi 5,1 për qind, ka kontribuar gjithashtu në pakënaqësinë e publikut.
– Zgjedhjet pas një ndryshimi historik politik
Zgjedhjet presidenciale po zhvillohen gjithashtu pas një transformimi të madh të peizazhit politik të brendshëm të Bullgarisë.
Radev dha dorëheqjen nga posti i presidentit në janar për t’iu futur politikës partiake dhe më pas e udhëhoqi Bullgarinë Progresive drejt një fitoreje dërrmuese në zgjedhjet parlamentare të prillit.
Ish-zëvendëspresidentja e tij, Jotova, mori detyrën e presidentes dhe tani synon të sigurojë një mandat të plotë.
Megjithatë, analistët thonë se përqendrimi i pushtetit politik në një kamp të vetëm mund të ketë pasoja të rëndësishme për institucionet demokratike të vendit dhe vendimmarrjen në politikën e jashtme.
Panov tha se zgjedhjet do të vënë në provë nëse Bullgaria mund të ruajë një sistem funksional kontrollesh dhe balancash në rast se qeveria dhe presidenca kontrollohen nga e njëjta forcë politike.
“A është e mençur t’i vendosësh të gjitha vezët në një shportë?”, pyeti ai, duke iu referuar mundësisë që Bullgaria Progresive të kontrollojë si qeverinë, ashtu edhe presidencën.
Ai tha se disa votues mund të preferojnë një ndarje të pushtetit politik për të garantuar që presidenti të veprojë në mënyrë të pavarur dhe të shqyrtojë vendimet e qeverisë.
Ai shtoi se fitorja e Gyurovit nuk do të krijonte domosdoshmërisht paqëndrueshmëri politike, por mund të shërbente si një mekanizëm kontrolli ndaj qasjes së qeverisë në politikën e brendshme dhe të jashtme.
“Për herë të parë pas shumë e shumë vitesh, qeveria dhe presidenca mund të përfundojnë nën drejtimin e të njëjtit kamp politik”, tha Sabev.
Sipas tij, fitorja e Jotovës mund të përmirësojë koordinimin mes presidencës dhe qeverisë për çështje si mbrojtja dhe politika e jashtme, por do të ngrinte gjithashtu pikëpyetje për pavarësinë institucionale.
“Këto zgjedhje do të vënë në provë nëse sistemi i kontrolleve dhe balancave në Bullgari funksionon kur pushteti nuk është më i ndarë… A do t’i përdorë presidenti ende kompetencat e tij për të mbikëqyrur qeverinë kur kjo të ketë rëndësi, nëse i përket të njëjtit kamp politik?”, pyeti ai.
– Pjesëmarrja e ulët pritet ta bëjë vendimtar balotazhin
Sabev vlerësoi se pjesëmarrja në zgjedhje mund të arrijë rreth 36 për qind, krahasuar me afërsisht 50,7 për qind në zgjedhjet parlamentare të prillit.
Pjesëmarrja e ulët do të pasqyronte si lodhjen e votuesve, ashtu edhe perceptimin e disa qytetarëve se posti i presidentit ka kompetenca të kufizuara ekzekutive.
Sondazhi më i fundit i cituar nga Sabev e rendit Jotovën në krye me 44,9 për qind, krahasuar me 24,8 për qind për Gyurovin, sipas një ankete të Gallup International.
Kostadin Kostadinov, udhëheqësi i partisë pro-ruse Rilindja, është ndër kandidatët e tjerë, por mbetet pas dy kandidatëve kryesorë.
Sabev tha se balotazhi mes Jotovës dhe Gyurovit më 1 nëntor është skenari më i mundshëm.
Sipas rregullave kushtetuese të Bullgarisë, një kandidat duhet të sigurojë më shumë se gjysmën e votave të vlefshme në raundin e parë, ndërsa pjesëmarrja duhet të kalojë 50 për qind të votuesve të regjistruar, për të fituar pa balotazh.
Analistët thonë se diaspora e madhe e vendit dhe listat e vjetruara të votuesve e bëjnë veçanërisht të vështirë arritjen e pragut të pjesëmarrjes.
Sabev e përshkroi Jotovën si kandidaten qartësisht favorite, por tha se balotazhi mund të ndikohet nga votuesit që mbështetën kandidatët e eliminuar në raundin e parë.
Ndërkohë, Panov tha se rezultati mund të jetë më i ngushtë nga sa pritet, pasi zgjedhjet presidenciale u japin votuesve mundësinë të vendosin duke u bazuar te vetë kandidatët dhe jo vetëm te përkatësia partiake.
