Bashkia historike e përfshirë nga flakët, dyqane të plaçkitura, mijëra të arrestuar dhe presidenti që i drejtohet kombit. Franca përjetoi të shtunën një nga ditët më të dhunshme të viteve të fundit, ndërsa trazirat nuk mbetën vetëm brenda kufijve të saj.
Nga Belgjika dhe Italia deri në Shqipëri, Greqi, Portugali dhe Spanjë, të rinjtë kanë dalë në rrugë gjatë javëve të fundit. Shkaqet nuk janë të njëjta kudo, por pakënaqësia është e ngjashme: kostoja e jetesës, banesat që të rinjtë nuk mund t’i përballojnë dhe një sistem arsimor që po degradon.
Si u përhap vala e protestave në Evropë
Burimi: Ministria e Brendshme e Francës, ANSA, Policia shqiptare, BBC, AFP, Lusa, RTBF; harta: Natural Earth
Gjithçka nisi në Créteil
Shkëndija u ndez një muaj më parë. Mobilizimi nisi më 21 shtator në shkollën e mesme Antoine-de-Saint-Exupéry në Créteil, disa ditë pasi mësuesit kishin hyrë në grevë për shkak të mungesës së fondeve dhe stafit.
Nxënësit u ankuan për klasa të mbipopulluara, mungesë mësuesish, orare të ngarkuara, ndërtesa të amortizuara dhe stresin që lidhet me platformën Parcoursup për regjistrim në universitete.
Kryetari i sindikatës së nxënësve të shkollave të mesme USL, Ryad Rani, përmendi rastin e një nxënësi që kishte mbetur shtatë muaj pa mësues të gjuhës frënge në vitin kur duhej të jepte provimin në këtë lëndë, si dhe klasa me nga 32 deri në 36 nxënës.
Bllokadat u përhapën me shpejtësi në të gjithë vendin përmes rrjeteve sociale. Ministria e Brendshme njoftoi se vetëm më 1 tetor u arrestuan 1.949 persona, ndërsa qeveria akuzoi të majtën ekstreme se po nxiste trazirat për përfitime politike. Partia e akuzuar, Franca e Panënshtruar, pretendon se lëvizja është spontane.
Reagimi i ashpër i policisë, gjatë të cilit u lënduan edhe fëmijë, shkaktoi kritika. Amnesty International dënoi përdorimin “joproporcional” të forcës, Human Rights Watch raportoi për lëndime të rënda të fëmijëve, ndërsa Zyra e OKB-së për të Drejtat e Njeriut shprehu shqetësim dhe bëri thirrje për deeskalim.
E shtuna që tronditi Francën
Revolta e nxënësve ndërkohë u bashkua me pakënaqësinë më të gjerë për rritjen e kostos së jetesës. Sipas të dhënave të ministrit të Brendshëm, Laurent Nuñez, në 110 marshime protestuese të zhvilluara të shtunën morën pjesë 550 mijë persona, prej tyre 110 mijë në Paris, ndërsa organizatorët flasin për rreth 800 mijë pjesëmarrës.
Shumica e protestave kaluan në mënyrë paqësore, por në mbrëmje u shndërruan në trazira. Në Lyon u dogj një agjenci turistike, në Marseille u dëmtuan dyqane dhe një stacion i policisë komunale, ndërsa në Limoges u përfshi nga zjarri godina historike e bashkisë e shekullit XIX.
Sipas të dhënave të transmetuara nga BBC, policia arrestoi rreth 2.400 persona.
Presidenti Emmanuel Macron iu drejtua kombit të dielën. Ai tha se duhet bërë dallimi ndërmjet protestuesve me “kërkesa legjitime” dhe atyre që “shkatërronin, thyenin dhe plaçkitnin”.
Macron njoftoi se prefektët dhe kryetarët e komunave do të bashkëpunojnë për mbrojtjen e dyqaneve dhe ndërtesave, duke premtuar gjithashtu “transparencë të plotë” lidhur me veprimet e policisë. Trazirat kanë shtuar edhe më tej presionin mbi Macronin, mandati i të cilit përfundon në vitin 2027.
Belgjika: Mësimi nga Franca
Lëvizja u përhap fillimisht në Belgjikën fqinje. Nxënësit e shkollave të mesme atje protestojnë që nga 1 tetori kundër planit për të kursyer deri në vitin 2029 rreth 500 milionë euro në arsimin në gjuhën frënge.
Epiqendra është Liège, ku, sipas prokurorisë, vetëm brenda një dite u lënduan 22 policë. Në Bruksel, një marsh i veçantë kundër masave të kursimit mblodhi rreth 30 mijë persona, sipas vlerësimeve të policisë.
Italia: “No Meloni Day” dhe kaos në Milano
Nxënësit italianë në Milano, Torino, Bologna, Verona, Romë dhe Bari nisën më 16 tetor protesta të frymëzuara nga bashkëmoshatarët e tyre francezë, nën emrin “No Meloni Day”, duke iu referuar kryeministres Giorgia Meloni.
Ata kërkojnë, ndër të tjera, që shteti të shpenzojë më shumë për arsimin dhe më pak për armatimin.
Të shtunën, Milano u shndërrua në një fushëbetejë. Protesta kundër kostos së lartë të jetesës dhe pagave të ulëta, e organizuar përmes internetit nga një lëvizje që e quan veten jopartiake dhe që nuk është e lidhur me sindikatat tradicionale, mblodhi rreth 5 mijë persona.
Një pjesë e tyre, kryesisht të rinj të maskuar, u përplasën me policinë pranë katedrales. Agjencia italiane ANSA raportoi se vetëm në Milano u lënduan të paktën katër policë dhe 20 protestues, ndërsa më shumë se 50 të rinj u ndaluan, gjysma prej tyre të mitur.
Trazira pati edhe në Torino dhe Bologna, ndërsa Meloni deklaroi se çdo përmbajtje në dënimin e dhunës në fakt përbën një justifikim të saj.
Shqipëria: “Revolucioni Flamingo” në rrugët e Tiranës
Në Shqipëri, studentët e bashkuan protestën për kushte më të mira studimi me një lëvizje më të gjerë kundër qeverisë.
Protestuesit në Tiranë sulmuan ndërtesa qeveritare, banka dhe dyqane gjatë trazirave që zgjatën më shumë se tetë orë.
Lëvizja e quajtur “Revolucioni Flamingo” kërkon dorëheqjen e kryeministrit Edi Rama për shkak të akuzave për korrupsion dhe kundërshton një projekt luksoz në bregdet, i cili lidhet me Jared Kushnerin, dhëndrin e presidentit amerikan Donald Trump.
Policia njoftoi se vetëm të mërkurën u lënduan 51 policë dhe u arrestuan 65 persona. Rama fajësoi opozitën për kaosin, ndërsa drejtori i policisë, Skënder Hita, tha se vetëm një numër i vogël i të ndaluarve ishin studentë.
Greqia, Portugalia dhe Spanja: Banesa si luks
Në Athinë, studentët nisën më 13 tetor protestën në sheshin Syntagma, përpara parlamentit dhe Ministrisë së Financave, për shkak të çmimeve të papërballueshme të banimit për studentët dhe financimit të pamjaftueshëm të arsimit publik.
Në Portugali, problemi i strehimit nxori qytetarët në rrugë. Lëvizja për të drejtën e banimit në Lisbonë njoftoi një tubim në sheshin Rossio të shtunën, më 17 tetor, duke deklaruar se po ndjek shembullin e kampit në Madrid.
Qeveria u përgjigj ashpër. Ministri për Çështjet Parlamentare, Carlos Abreu Amorim, tha se qeveria “nuk do të dorëzohet përballë thirrjeve nga rruga”.
Spanja është shembulli se deri ku mund të shkojë kjo valë protestash. Protestat nisën pasi 87-vjeçarja Maricarmen Abascal u dëbua më 23 shtator nga banesa në Madrid ku kishte jetuar për më shumë se 70 vjet. Ajo më vonë ndërroi jetë në spital.
Pasi parlamenti hodhi poshtë masat e qeverisë për lehtësimin e krizës së banimit, kryeministri Pedro Sánchez shpalli zgjedhje të parakohshme për 29 nëntor.
Sindikatat më të mëdha kanë caktuar grevë të përgjithshme për 11 nëntor, e para në Spanjë që nga viti 2012.
Çfarë i lidh Parisin, Milanon dhe Tiranën
Pas këtyre protestave nuk qëndron një organizatë e vetme dhe ato nuk kanë një udhëheqje të përbashkët. Megjithatë, kanë disa emërues të përbashkët.
Protestat drejtohen kryesisht nga të rinjtë, ndërsa temat e ngritura janë të ngjashme: kostoja e jetesës, strehimi dhe gjendja në shkolla.
Shumë prej lëvizjeve e kopjojnë hapur njëra-tjetrën. Nxënësit italianë u referohen francezëve, aktivistët portugezë Madridit, ndërsa thirrjet për protesta përhapen përmes rrjeteve sociale.
Një pjesëmarrëse në protestën në Lisbonë i tha agjencisë Lusa se kishte mësuar për tubimin përmes Instagramit dhe se ishte frymëzuar nga shembulli i Spanjës.
Në të gjitha vendet, autoritetet përsërisin të njëjtin mesazh: kërkesat janë legjitime, por dhuna jo.
Se çfarë do të sjellë më tej kjo valë protestash do të varet edhe nga fakti nëse qeveritë do të ofrojnë përgjigje konkrete.
Kryeministri francez Sébastien Lecornu u ka kërkuar ministrave që deri në fund të tetorit të paraqesin propozimet e para për kërkesat kryesore të nxënësve, përfshirë zëvendësimin e mësuesve që mungojnë dhe riparimin e ndërtesave të vjetra shkollore.
