Mexhid Yvejsi: Koha në të cilën zhyteni në lexim, ju ndihmon të kalisni durimin dhe të forconi përqendrimin

Mexhid Yvejsi është auror i dhjetra librave si dhe mijëra artikujve të ndryshëm, të natyrës kritike, analitike, polemizuese e artistike. Veprimtaria e tij e pasur dhe e larmishme, ka filluar mjaft herët, në Gjakovë, aty ku edhe e ka përfunduar shkollimin fillor dhe të mesëm. Shkollimin universitar, ndërkaq, e ka përfunduar në Universitetin e Prishtinës, në Degën e Gjuhës Angleze.

Në formimin e tij, padyshim, gjurmë kanë lënë edhe vitet e kaluara në vendet e ndryshme të botës. Kështu, për një dekadë, ai jetoi në perëndim, periudhë kjo gjatë së cilës shërbeu si imam në Romë të Italisë, pastaj edhe si ndihmës sekretar i Qendrës Islame Shqiptare në Amerikë, për shtetet New York dhe New Jersey.

Në këtë intervistë, për Gazeta e Re, ai ka reflektuar mbi problemet kulturore me të cilat ballafaqohet shoqëria jonë, nevojën për t’iu përveshur punës, si dhe shumë çështjeve të tjera me të cilat preokupohet qytetari, përkatësisht lexuesi ynë.

GER: Z. Yvejsi, veprimtaria juaj artistike e shkencore, që nga fillimi, i ka mbetur besnik binomit: atdhe e fe! Për ç’arsye, sipas jush, në dekadat e fundit “feja” (sidomos kur bëhet fjalë për islamin), nuk shihet si vlerë? A nuk është ndërgjegjësuar mjaftueshëm shoqëria jonë për kontributin e pashoq të “ylemave” në drejtim të çështjes kombëtare?

Yvejsi: Në fillim ishte Fundamentalizmi. Fundamentalizmi është një fjalë latine (fundamentum bazë, themel) është një besim që Bibla duhet të pranohet si një dokument i pagabueshëm, është një lëvizje fetare që u themelua në fillim të shek. XX në Amerikë. Kështu e shpjegon fjalori amerikan New Webster’s Dictionary of the English Language, botuar në Çikago- Nju-Jork, 1975, faqe 199.

Fundamentalizmi, si lëvizje fetare e Protestantëve të Amerikës, u shfaq si kundërshtim ndaj liberalizmit ekstrem dhe modernizmit të bashkësive fetare të krishtera të Amerikës dhe Anglisë.  Katolikët nuk e përdorin fjalën fundamentalizëm. Kjo shpjegohet dhe dëshmohet me faktin se në enciklopedinë më të madhe  teologjike katolike Sacramentum Mundi 1967- 1969, botimi në italisht në katër vëllime, nuk përmendet fare ky term.

Në fenë Islame, burimet kryesore të së cilës janë Kur’ani dhe Hadithi, nuk gjendet dhe nuk përdoret termi fundamentalizëm. Për besimtarët myslimanë kjo fjalë është e huaj dhe paraqet pikëpamje të jashtme të gabuara, të njëanëshme dhe tendencioze… Në fjalorin politik të perëndimit, fundamentalizmi filloi të përdoret me shtojcën islamik me qëllime të caktuara neokolonialiste, si reagim ndaj lëvizjeve çlirimtare në botën islame dhe duke marrë hov marramendës me ngadhnjimin e revolucionit islamik në Iran, më 1979.

Në hapësirën ish – jugosllave «fundamentalizmi islamik» së pari u lansua në Bosnjë e Hercegovinë. Arriti kulmin me dënimin e intelektualëve myslimanë me 1983. Më vonë u dëshmua publikisht se ishte një proces i montuar politik… Më në fund, edhe në Kosovë u lansua akuza se shqiptari kinse na qenka fundamentalist, pasi që pjesa dërmuese e popullsisë shqiptare i takon besimit Islam, por që nuk vërtetohet me asnjë argument. Kjo akuzë ka qëllime të caktuara negative dhe është pjellë e mjediseve që po nxisin fushatën antishqiptare, si në teori dhe në praktikë. Kjo akuzë është vazhdimësi e propagandës së Cvijiçit, në një petk të ri, dhe e elaboratit të Çubriloviçit, nga pozita e hegjemonizmit, për të mashtruar opinionin në vend dhe në botë dhe për t’u arsyetuar masat shtypëse ndaj popullisë së pafajshme shqiptare, përkatësisht besimtarëve.

Pas ‘Fundamentalizmit Islamik’ filloj Islamofobia. Termi “Islamofobi” përbëhet nga dy fjalë: Islam dhe Fobi. Pjesa e dytë e këtij termi është edhe përcaktuese ndaj pjesës së parë. Fobi do të thotë frikë e fortë, në këtë rast, frikë  prej Islamit!

Pasojat e këtyre fushatave të përditeshme ndër vite kanë zbehur vlerat fetare tek një pjesë e shoqërisë shqiptare muslimane.

Pjesa më e madhe e shoqërisë nuk ka njohuri për kontributin e ‘Ylemave’ shqiptarë në drejtim të çështjes kombëtare. Në tri ngjarjet kryesore të Lëvizjes Kombëtare, ‘Lidhja e Prizrenit’ (1878-1881), “Lidhja e Pejës” –‘Besa-Besë” 1899, dhe ‘Shpallja e Pavarësisë, 28 Nëntor 1912, janë udhëhequr nga tri figura të ndritura fetare-kombëtare, Myderriz, Haxhi Ymer Prizreni, Mulla Haxhi Zeka dhe Haxhi Vehbi Dibra.

GER: Toleranca fetare sot nga çdokush promovohet si një vlerë kulturore shqiptare, kush ka merita më të mëdha në krijimin e kësaj vlere?

Yvejsi: Sot më shumë se kurrë po flitet e shkruhet për tolerencën fetare, por sa më shumë po flitet e shkruhet, aq më pak po ka tolerancë. Ndërtohen kisha e sinagoga ku s’ka fare besimtarë, por qe 20 vite pengohet një Xhami e Madhe në Prishtinë…!

Meritat më të mëdha për tolerancën fetare i ka shumica e shqiptarëve muslimanë, kështu ka qenë edhe në të kaluarën.

GER: E keni të njohur thënien: “Ai art, i cili ka si synim të transmetojë të bukurën, quhet filozofi dhe në kuptimin e vet absolut, Dituri” që i atribuohet filozofit musliman Al Farabi; por për shoqërinë tonë s’mund të themi që është e dhënë pas artit, filozofisë, apo me fjalë të tjera, diturisë, pse?

Yvejsi: Shoqëria jonë është në dekadencë. Dekadenca, që rrjedh nga rrënja latine de“nga” dhe cadere“rënie”, nënkupton gjendjen e rënies së kulturës, ekzistimin e gjendjes shoqërore ose kulturore më të mirë ose më të dëshiruar. Dekadenca shënjon një gjendje të dërmimit të një aspekti të ekzistencës së civilizuar, një valixhe e mbushur me zbrazëtirë (Gilman, 1979).

Sipas A. E. Carter, dekadenca nënkupton përkeqësimin e diçkaje, rënien, kolapsin (Carter, 1958).  Dekadenca është një hap normal drejt një periudhe madhështore dhe kusht i domosdoshëm për një risi kreative që do të marrë hov nesër ose pasnesër. Kur njerëzit e pranojnë kotësinë dhe absurdin si gjë normale, kultura është dekadente (Barzun, 2000:11).

GER: Profesorë, e intelektualë të shumtë, ankohen që në gjeneratat e reja, nuk është duke u kultivuar kultura e leximit, sipas jush, cili është çelësi që do t’i motivonte ata?

Yvejsi: “Një dhomë pa libra, është si një trup pa shpirt”, shkruante Ciceroni. Libri është i vetmi mik dhe mësues i mirë, që na mëson pa na qortuar, pa na fyer, pa na lodhur dhe pa na bërë dëm. Të duash librin, do të thotë të duash jetën, të duash të vërtetën.

Libri është pasqyrë e realitetit shoqëror, për një epokë të caktuar. Libri është kulturë, dije, informacion, ndjenjë dhe emocion.

Libri ka vetëm një gjykatës të ndershëm dhe ai është lexuesi. Lexuesi është konsumatori, vlerësuesi dhe kritiku i  rreptë i një vepre. Për të mësuar gjëra të mira nuk duhen shumë libra, por duhen libra të mirë e të dobishëm. Një shtëpi e bukur, nuk varet nga bukuria e saj e jashtme apo e brendshme, por nga librat në bibliotekë.

GER: Veprat e filozofëve klasikë muslimanë si Ghazali, Farabiu, Ibn Rushdi etj, por edhe poetëve të njohur botërisht, nuk është se janë bërë të njohura për lexuesit shqiptarë, as përgjatë këtyre dekadave pas çlirimit, a konsideroni që duhet të punohet më shumë në këtë drejtim, që një pjesë e literaturës të pasurohet me përkthime të veprave të këtyre autorëve?

Yvejsi: Veprat e filozofëve klasikë muslimanë mjerisht për shumicën e intelektualëve laikë dhe fetarë janë të panjohura, siç janë të panjohura edhe veprat e tyre letrare. E panjohur është edhe letërsia perse.

Letërsia perse përfshin një periudhë mbi 2500 vjeçare dhe vlerësohet si një nga letërsitë e mëdha të njerëzimit. Ajo cilësohet si një letërsi frymëzuese, madhështore, e cila nuk kufizohet vetëm në Iran, por shtrihet në Azinë Qendrore dhe në pjesë tjera të Azisë Jugore.

Letërsia perse jo vetëm që u përhap në Azinë Qendrore e Jugore, por ndikimi i saj u pasqyrua fuqishëm edhe në letërsinë perëndimore e atë botërore. William Shakespeare (Shekspiri), poet, dramaturg anglez (1564-1616) i referohet Iranit si “vend i sufive”. Disa prej poetëve më të dashur në Persi ishin sufi dhe poezia e tyre lexohej, komentohej gjerësisht natë e ditë nga Indonezia deri në Marok, n’Afrikë.

Ndikimi i letërsisë persiane në letërsinë evropiane filloi në shekullin XVIII. Me përkthimin e veprave të poetëve persianë u ndikuan, u frymëzuan shumë shkrimtarë, poetë, evropianë, amerikanë.

Në vitin 1819, poeti, novelisti, dramaturgu, shkencëtari gjerman, Johann Wolfgang Goethe (Gëte, 1749-1832) botoi librin West-ostlicher Divan (“Divani Perëndimor-Lindor”), një përmbledhje me poezi lirike të frymëzuara, të ndikuara nga një përkthim gjerman i veprës së Hafiz Shiraziut (1326-1390).

Friedrich W. Nietzsche (1844-1900) poet, filozof, filolog, esseist gjerman, duke ju referuar profetit të lashtë persian Zoroastrit, shkroi librin e njohur “Kështu foli Zarathustra” (1885).

Mjeku anglez James Atkinson botoi në vitin 1832 një përzgjedhje të Shah-Namesë, kryeveprës së Firdusiut (935-1020).

Poeti amerikan Ralph W. Emerson, ishte një tjetër admirues i poezisë persiane, i cili botoi me 1876 disa prej esseve dhe gazeleve perse.

Shkrimtari, poeti anglez Edward Fitzgerald (1808-1883) në vitin 1859 përktheu “Rubaitë” e Omer Khajjamit (1048-1123), me ç’rast ky u bë një nga poetët më të përmendur në gjuhën angleze.

Letërsia perse pati ndikim edhe tek suedezët. Ishte baroni Eric Hermelin ai që përktheu Attarin, Firdusiun, Rumiun, Khajjamin, Sa’diun,  Sana’iun…

Ne jemi qysh jemi sepse këto mangësi i kemi !

GER: Për fund, cila është porosia juaj për lexuesit e Gazeta e Re?

Yvejsi: Porosia ime për lexuesit e Gazeta e Re është: Lexoni ! Pse? Sepse sot stresi  duket se është fjala më e përdorur në përditshmerinë tonë. Të papunët kanë stress. Ata, ato që punojnë kanë stress. Në shkollë ka stres, madje edhe në pritje të operacioneve të përditshme në institucione bankare apo shtetërore ndjen stresin dhe padurimin.

Kundër të gjithë këtyre faktorëve të jashtëm të cilët ndikojnë negativisht në shëndetin tonë ilaçi është leximi. Leximi ka aftësinë të zhvendosë mendjen tuaj në botën e tij, duke ju bërë të harroni të gjitha problemet e vogla të kaluara gjatë ditës. Koha në të cilën zhyteni në lexim, ju ndihmon të kalisni durimin dhe të forconi përqendrimin./Gazetaere.com/

 

 

 

Kategoritë
INTERVISTALajmeLajmet Kryesore

Të ngjajshmet