Kunushevci: Universiteti i Prishtinës ka më shumë demagogë sesa shkencëtarë

Labinot Kunushevci është një emër premtues në fushën e sociologjisë. Tingëllon i pakët ky kualifikim fillestar, duke marrë parasysh suksesin e jashtëzakonshëm që e ka korrur libri i tij i parë Kuvendime Sociologjike Bashkëkohore. Me një këmbëngulje për t’u admiruar, ai ka arritur jo vetëm të lidhë kontakte me figurat më markante në fushën e sociologjisë, anekënd rrokullisë, por edhe t’i intervistojë ato. Aktualisht ai është anëtar i asocuar i ISA Junior Sociologists Network dhe ka një Master në fushën e sociologjisë, të cilin e ka mbrojtur në Universitetin e Prishtinës.

Në këtë intervistë ekskluzive për Gazeta e Re, ai ka folur për vështirësitë që i janë paraqitur në hapat e tij të parë në karrierë, për indiferencën, demagogjinë, sharlatanizmin që e karakterizon Universitetin e Prishtinës, për publikimet e tij dhe planet e tjera si studiues i zellshëm.

GER: Z. Kunushevci, keni realizuar një seri intervistash me sociologë të ndryshëm dhe një pjesë të tyre i keni përmbledhur në librin Kuvendime Sociologjike Bashkëkohore. A mund të na thoni, ç’keni mësuar prej tyre?

Kunushevci: Ju faleminderit për mundësinë e dhënë që t’i shprehi disa nga përvojat dhe qëndrimet e mia. Gjatë studimeve në fushën e sociologjisë në Universitetin e Prishtinës kam shkathtësuar bukur mirë teknikën e intervistës me shkrim. Duke qenë kurioz për dije dhe trende të reja, pas disa intervistave me studiues shqiptarë, vendosa të tejkaloj nivelin nacional të kërkimit, duke qenë që teknologjia e mundëson këtë duke i thyer të gjitha barrierat.

Ishte viti 2015, ku në gjurmime e sipër, hasa në email adresën personale të njërit prej sociologëve më me ndikim në botën sociologjike Anthony Giddens, nga Shkolla Ekonomike e Londrës – LSE, teoritë e të cilit janë relevante në gjithë komunitetin sociologjik në botë, të përkthyera në mbi 40 gjuhë, i njohur edhe për studiuesit shqiptarë. I shkrova një email, duke pasur vetëbesimin e madh se një intervistë me të është e mundur, sidomos kur dija faktin që askush më parë deri atëherë s’e kishte intervistuar nga Kosova. Vite më parë kishte vizituar Shqipërinë dhe kishte dhënë intervistë për një televizion shqiptar, por jo për Kosovën. Ai preferoi më shumë pyetje sociologjike sesa politike, edhe pse dikur kishte qenë këshilltar i ish kryeministrit britanik Tony Blair, dhe mbrojtës i programit politik “Third Way” – “Rrugës së Tretë”.

Pastaj vazhdova me George Ritzerin dhe Patricia Hill Collinsin nga Universiteti i Maryland-it, etj. Një përvojë e jashtëzakonshme komunikimi online. Me përkrahjen morale të miqve, arrita ta intervistoj Gidensin, jo vetëm për aspekte teorike mbi problemet globale, por gjithnjë me qëllimin kryesor të kontekstualizimit të pikëpamjeve të tij me realitetin social në Kosovë. Dhe për një periudhë 2-3 vjeçare arrita të intervistoj gjithsej 12 sociologë nga e mbarë bota, ShBA, Angli, Kroaci, Singapor, Turqi, Meksikë, Indi, Australi, etj. Intervistat janë realizuar në gjuhën angleze, pastaj janë përkthyer në gjuhën shqipe. Tani janë botuar në një libër në të dy gjuhët nga shtëpia botuese “Logos-A” dhe mbanë titullin Kuvendime Sociologjike Bashkëkohore, apo në anglisht Contemporary Sociological Conversations.

E veçanta e librit është se janë të përmbledhura 12 intervista, shqip dhe anglisht, me emrat më të njohur të sociologjisë botërore, të cilët për herë të parë janë intervistuar nga Kosova dhe në mënyrë shumë afirmative e kanë mbështetur integrimin dhe emancipimin e Kosovës me idetë, shpjegimet dhe sugjerimet e tyre, sidomos në pyetjen e fundit e cila, ndryshe prej tjerave, iu është bërë njësoj të gjithëve, nga e cila kanë buruar përgjigje shumë interesante për Kosovën.

Sigurisht është vërejtur që kanë mungesë të dijes dhe informacionit për Kosovën, jo për fajin e tyre, por sepse ne nuk e kemi afirmuar veten ndërkombëtarisht, ne nuk kemi prodhuar asnjë shkencëtar në nivel global, asnjë konkurrent. Ne ende vuajmë nga kompleksi i inferioritetit në raport me të huajt. Kush na referohet neve? S’kemi as vetëbesim as vetërespekt.

Dhe duke qenë në një proces tranzicioni, në një proces të konsolidimit të vlerave, nën presionin dhe rivalitetin e vlerave që burojnë nga globalizmi dhe teknologjia përballë atyre tradicionale, nuk është e rastësishme pyetja retorike e disa sociologëve që bënin në kontekstin e integrimit të Kosovës në BE, se sa është adekuat sistemi ynë i vlerave me ato evropiane perëndimore?!

Megjithatë nuk vërehen paragjykime kulturore ose religjioze. Në fakt, shkencëtari i vërtetë, nuk ka paragjykime kulturore ose religjioze dhe është i hapur dhe fleksibil edhe me të tjerët. Ideja është ajo që ata vlerësojnë. Puna dhe rezultati. Aftësia për ta projektuar ndërlidhjen mes shkencës ndërkombëtare dhe asaj nacionale, duke analizuar koherencën dhe divergjencën në mes tyre. Mbi të gjitha, qasja dhe metodologjia shkencore që përdor për shpjegimin apo artikulimin e një fenomeni apo problemi social. Pra kontributi shkencor, pavarësisht se prej cilit vend vjen.

Jo sikur në Universitetin e Prishtinës, ku profesorët funksionojnë me standarde krejt tjera, ku servilizmi, oportuniteti, rajonalizmi, lojaliteti, janë kritere vlerësimi. Universiteti i Prishtinës ka më shumë demagogë sesa shkencëtarë.

Kur po flasim për intervistat, drejtues të shoqatave ndërkombëtare të sociologjisë, autoritete prestigjioze dhe serioze të sociologjisë, si fjala vjen: ish redaktori i revistës Global Dialogue dhe ish presidenti i ISA-së, Michael Burawoy, apo si Kryetari i Rrjetit të Sociologëve të Rinj të ISA-së, Oleg Komlik, etj., kanë dhënë vlerësimet maksimale për koreografimin e intervistave në format libri, të cilat mund të lexohen në libër.

Ndërsa disa profesorë të sociologjisë nga Universiteti i Prishtinës që zakonisht bëhen pjesë e komisioneve vlerësuese, në mënyrë demagogjike, i konsiderojnë joadekuate dhe të parëndësishme në një konkurrencë për bashkëpunëtorë universiteti! Kur je prodhues i kiç-akademizmit, sigurisht që nuk mund të vlerësosh diçka që “legjendat e gjalla” të sociologjisë globale e kanë vlerësuar, prandaj s’jam shumë i befasuar me ta.

Sidoqoftë disa nga këto intervista janë përkthyer dhe botuar në 17 gjuhë, anglisht, frëngjisht, spanjollisht, turqisht, rusisht, kinezisht, arabisht, japonisht, etj., në revistën e famshme Global Dialogue, të Shoqatës Ndërkombëtare të Sociologjisë – ISA. Këto koka të sociologjisë globale tani janë pothuajse në kulmin e karrierës dhe të arrish t’i intervistosh në këtë kohë është nder i madh dhe pa dyshim mundësi e madhe që të lexosh përgjigje dhe ide shumë interesante, koherente, disa prej të cilave të dhëna për herë të parë përmes këtyre intervistave.

Përmes këtij libri lexuesit do të kenë mundësi të lexojnë se si përmes imagjinatës sociologjike sociologët trajtojnë revolucionin digjital, shoqërinë e rrezikut, konfliktet, paqen globale, migrimin dhe refugjatët, Mekdonalldizmin e Mekuniversitetin, selfie-kulturën, skizofreninë si problem kulturor, trampizmi, post-materializmi, post-sekularizmi, integrimin e Kosovës në BE, lëvizjen e lirë dhe liberalizimin e vizave, etj. Por sigurisht që trokitja në këto porta titane që i quante redaktori i librit, Prof. Ali Pajaziti, që është meritor për botimin e tij, nuk ka qenë e lehtë.

GER: Së fundi keni realizuar një intervistë me profesoreshën kroate Jasminka Lažnjak e cila është publikuar në revistën e mirënjohur Global Dialogue, çka do të thotë kjo për juve?

Kunushevci: Siç thash edhe më lart, është nder i madh. Tani jam anëtar i asocuar në Rrjetin e Sociologëve të Rinj të Shoqatës Ndërkombëtare të Sociologjisë. Së pari, fakti që je i pranuar me punën dhe iniciativën në komunitetin e tyre akademik, pra besimin që e fiton tek ta, që të përfshihen në një projekt si ky, pastaj qasja e tyre, shpenzimi i kohës, dhënia e ideve, kritikave e sugjerimeve speciale për kontekstin tonë, për Kosovën. Dhe e dyta, përkthimi i tyre në 17 gjuhë dhe botimi në njërën nga revistat më prestigjioze të sociologjisë botërore.

Deri tani në këtë revistë kam të botuara dhe të përkthyera në 17 gjuhë gjithsej pesë intervista (shih: http://globaldialogue.isa-sociology.org/tag/kunushevci-labinot/). George Ritzer, Patricia Hill Collins, Ibrahim Berisha, Jasminka Lažnjak dhe John Holloway, me përgjigjet e tyre të jashtëzakonshme dhe unike, janë pjesë e një komuniteti global shumëgjuhësh, me lexues nga kontinente të ndryshme, edhe nga ato vende që dijnë shumë pak për Kosovën, derisa për disa Kosova është vetëm një imazh.

Njëra ndër intervistat që nuk është pjesë e librit është edhe ajo me Ibrahim Berishën, profesor i sociologjisë në Universitetin e Prishtinës, një profesor i vlerësuar shumë për qasjen tipike shkencore dhe për bashkëpunimin e frytshëm që ofron, të cilin e kisha edhe mentor në studimet master. Intervistë specifike që trajton trashëgiminë e kolonializmit serb në Kosovë, ku libri dhe studimi i tij unik Vdekja e Kolonisë ishte referenca kryesore. Intervistë me të cilën kemi fituar edhe çmimin “Shkrimi më i mirë për promovimin e Kosovës për vitin 2017”, nga Ministria e Punëve të Jashtme të Republikës së Kosovës.

Ndërsa kjo me Lažnjakun që përmendët, është poashtu e veçantë, sepse vjen nga Universiteti i Zagrebit në Kroaci, është Presidente e Shoqatës Kroate të Sociologjisë dhe trajton problemet dhe raportet në nivelin rajonal, për sfidat e përbashkëta që i kemi, që kanë të bëjnë me (mos)besimin në sistemin politik, me sigurinë, me arsimin, me bashkëpunimin rajonal, me integrimin, etj. Së bashku me Lažnjakun, edhe intervista me John Holloway që paraqet një kritikë të fuqishme për sistemin e kapitalizmit, u botuan në gusht të këtij viti.

GER: Siç dihet, republika jonë ballafaqohet me kriza të vazhdueshme, prej të cilave nuk ka mundur të dalë tash e sa dekada. Është krejt e qartë që shumë nga problemet me të cilat ne sot ballafaqohemi, nuk i kemi studiuar si duhet, e si rrjedhojë, nuk kemi as zgjidhje për to, cili do të duhej të ishte roli i sociologëve në këtë kontekst?

Kunushevci: Kjo është një pyetje shumë e qëlluar. Ne vetëm i politizojmë problemet, i improvizojmë zgjidhjet, nuk i studiojmë ato. Jemi shoqëri improvizuese. Kemi probleme të trashëguara që i riprodhojmë dhe probleme të reja që i krijojmë. Shikoni fushatat politike që mbahen, premtime elektorale që nuk mbështeten në platforma dhe projekte afatgjate, që nuk mbështetën në ekspertiza dhe studime shkencore. Kjo sepse partitë politike nuk kanë ekspertë, nuk kanë studiues, nuk dijnë si t’i qasen problemeve, si të ofrojnë zgjidhje.

Akademia poashtu është prodhuese e “qetësisë sociale”, pa kurrfarë faktori, që nuk ofron asnjë studim të ri që mund të jetë referencë për problemet e reja. Shumë studiues serioz që kanë merita dhe kontribute unike në shkenca nacionale nuk janë pjesë e Akademisë, madje nuk janë as profesorë të rregullt në Universitetin e Prishtinës. Kjo sepse dikush nuk e pranon çmimin e integritetit akademik, që ta paguaj për privilegjet e Akademisë e të bëhet servil dhe oportunist. Ata që kanë zhvilluar një kulturë kritike nuk kanë vend në Akademi!

Institucioni më përgjegjës për studimin e problemeve, që duhet të investojë më së shumti në ofrimin e mundësive për studimin e problemeve, Universiteti i Prishtinës, bën më së paku për to. Një universitet që nuk ka buxhet, nuk ka fond për botime shkencore, që nuk i financon projektet e studentëve, që nuk krijon institute shkencore dhe nuk bashkëpunon me to, që ka drejtues, prorektor shkence që nuk ka as koncept as vizion shkencor, që nuk e dinë rëndësinë e shkencës nacionale! Të shtyrë vetëm nga ideja e botimeve në “Impact Factor”, në revista të huaja, duke e zhvlerësuar kështu botimin në revista nacionale dhe duke mos krijuar të tilla. Si mund të bëhemi ne referencë dhe faktor në revista të huaja, ndërsa s’kemi asnjë revistë apo punim tipik për problemet tona specifike? Më shumë na kanë studiuar të tjerët se ne vetëveten! Kemi plot resurse të pastudiuara. Plot probleme shoqërore, familjare, kulturore, që dijmë vetëm pasojat t’i identifikojmë, asgjë më shumë. Jo t’i analizojmë, jo t’i parandalojmë, jo të ofrojmë alternativa.

Roli i sociologut është mjaft i rëndësishëm në analizimin dhe shpjegimin e problemeve sociale, në aktivizmin social, sepse sociologjia është shkencë multidiciplinare dhe përfshinë shumë fusha komplekse të jetës. Sociologjia e punës, sociologjia e edukimit, sociologjia e migrimeve, sociologjia e familjes, sociologjia e kulturës, sociologjia e religjionit, sociologjia e komunikimeve masive, krejt këto janë në trendin e zhvillimit. Një sociolog mund të kontribuojë shumë në secilin institucion. Por fatkeqësisht sociologu është i (vet)përjashtuar nga institucionet.

GER: Sociologu i njohur iranian Ali Sheriati (1933-1977), duke e trajtuar rolin e intelektualit në shoqëri, ndër të tjera sugjeron që ndër hapat e parë të cilët duhet t’i ndërmarrë një personalitet i shquar intelektual është që ta njoh mjedisin kulturor ku ai vepron. Disi, përgjatë këtyre dekadave, shoqërisë sikur i ka humbur busulla ndërsa me shumë rezervë dikujt mund t’ia atribuojmë një epitet të tillë (epitetin e intelektualit), ku në të vërtetë qëndron problemi?

Kunushevci: Pikërisht mbi këtë fakt, mbi nevojën e njohjes dhe përshtatjes specifike të mjedisit kulturor nga elitat intelektuale, unë kam shkruar një artikull pak të gjatë, i cili së shpejti do të botohet. Unë i referohem elitës religjioze, klerikëve, hoxhallarëve, autoriteteve që japin leksione morale religjioze, ku nga analiza e bëra ndaj qasjes, metodologjisë, logjikës dhe diskursit të tyre dogmatik, më rezulton që ata janë atipik me realitetin kulturor social në Kosovë. Prandaj kemi probleme edhe të kësaj natyre, kemi ekstremizmin, kemi gjuhën e urrejtjes, kemi intolerancë, kemi logjikë primitive, logjikë seksiste, të predikimit. Për më shumë, përgjigjen e kësaj pyetjeje mund ta gjeni shumë shpejt pas publikimit të artikullit në fjalë.

GER: Disa nga dukuritë negative, që prodhojnë reaksione të forta qytetare, respektivisht revolta e protesta, këtu sikur nuk paraqesin problem. Shoqëria sikur ka ngecur një shekull prapa. Ta zhvatësh buxhetin e shtetit, për disa, nuk do të thotë ta dëmtosh xhepin e qytetarëve, ani që këta të fundit kontribuojnë drejtpërdrejt në arkën e shtetit. A mendoni që kemi ngecur prapa si shoqëri?

Kunushevci: Po, për shkak të vetëdijes. Ne nuk kemi arritur të shkëputemi nga vetëdija neokoloniale për të krijuar vetëdije të re institucionale, që t’u besojmë institucioneve sepse aty merren vendimet, aty caktohet standardi dhe prej aty buron mirëqenia e qytetarëve. Meqenëse ne kemi besim të vogël në institucione, e të madh në media dhe intelektualë, kjo tregon sa larg emancipimit jemi.

Ne kemi krijuar kulte, iluzione, mite, kemi glorifikuar figura e periudha historike dhe mbahemi për to. Në kohë krize ngushllimin e gjejmë tek ta. Ngushllim i rrejshëm. Por me kalimin e kohës, me ndrrimin e gjeneratave, me emancipimin shoqëror, shumë iluzione do të thyhen.

“Qetësisë sociale” i kanë kontribuar politikanët, mediet, shoqëria civile, elita intelektuale, qytetarët, të gjithë. E gjithë shoqëria ka përgjegjësi. Në dukuritë negative që potenconi, edhe shumë qytetarë janë të përfshirë në to, në nivele të ndryshme. Jo vetëm me inferioritetin tonë, por sepse dukuritë negative kanë marrë përmasa të mëdha në shumë nivele institucionale, shoqërore, grupore, familjare e deri individuale.

Masa kritike që mund ta bëjë ndryshimin është e vogël, si rrjedhojë e paaftë përballë kriminelëve që shantazhojnë, frikësojnë, korruptojnë dhe dominojnë në jetën publike me oligarkitë dhe klanet e tyre të krijuara.

Të paktën gjeneratave të reja në shkolla dhe universitete duhet t’ua shpjegojmë realitetin, t’ua nxisim zhvillimin e mendimit kritik, t’ua thyejmë kompleksin e inferioritetit dhe të mos lejojmë që t’i trashëgojnë iluzionet për figura, ngjarje e periudha të ndryshme.

GER: T’u rikthehemi edhe njëherë publikimeve të tua. Studimet e fenomeneve nga perspektiva sociologjike, duan kosto, infrastrukturë, etj. Ju, si të thuash, keni çarë përpara, pa e pasur përkrahjen e askujt, a është kështu?

Kunushevci: Mund të them po. Siç thash edhe më lart, në momentin që jam munduar të bëhem bashkëpunëtor i universitetit, pas suksesit të treguar për të cilin gjatë studimeve edhe rektori i universitetit e ka pranuar, edhe profesorët në konflikt e kanë pranuar publikisht, ka ndrruar standardi i vlerësimit dhe qasjes. Ishte përpjekje e imja që atë pak dituri që arrita ta marrë përmes bashkëpunimeve me teoricienët e sociologjisë ta shpërndaj edhe tek studentët e rinj, por kjo u pamundësua pa asnjë arsye as profesionale e as morale. Në Departamentin e Sociologjisë, për lëndët e sociologjisë, profesorët e sociologjisë angazhuan një bashkëpunëtore pa kualifikim masteri në sociologji dhe refuzuan kandidatët e kualifikuar në sociologji! Kjo përbënte shkelje ligji dhe shkelje kriteri.

Por nganjëherë duhet me qenë edhe autodidakt. Kam pasur një përkrahje të vogël praktike në fillim, por shumica e punës ka qenë e imja. Ka mjaftuar një përkrahje e vogël morale shoqërore dhe një bashkëpunim me 2-3 profesorë e miq të mi, e sidomos në përkthim, dhe ia kam arritur.

Universiteti i Prishtinës në faqen zyrtare ka krijuar disa herë lajme me emrin tim për punën time duke e lavdëruar, por kjo kishte qenë vetëm për të krijuar poena publik se gjoja është meritë e tyre, pra demagogji, asgjë tjetër. Ashtu sikur edhe disa profesorë. Por kjo nuk më ka dëshpruar asnjëherë. Me këtë përvojë nuk mërzitem pse më kanë zhgënjyer disa njerëz, por sepse shumë studentë që nuk i njohin do të krijojnë iluzione për ta e do të detyrohen t’i respektojnë si autoritete të pakontestuara, derisa ndoshta ndonjë ditë do ta kuptojnë realitetin.

GER: Për fund, përveç intervistave dhe publikimeve në revista ndërkombëtare, a jeni duke u marrë me ndonjë projekt tjetër?

Kunushevci: Siç e përmenda më lart, libri në dy gjuhë është botuar, si i tillë, një pjesë e përmbajtjes së saj, duke u përkthyer dhe botuar edhe në 17 gjuhë, ka marrë jehonë dhe reputacion ndërkombëtar, mjaftueshëm për satisfaksionin tim. Tani jam në përfundim të një artikulli, kritikë sociologjike ndaj ligjërimit atipik dhe dogmatik të religjionit. Jam i angazhuar në një shkollë publike si sociolog, ku ligjëroj për parandalimin e dukurive negative. Përndryshe, beteja ime juridike për të drejtën time në universitet, për konkursin për bashkëpunëtor të jashtëm, vazhdon në të gjitha instancat inspektoriale, gjyqësore, deri në shterrjen e të gjitha mjeteve juridike. /Gazetaere.com/

Kategoritë
INTERVISTALajmet Kryesore

Të ngjajshmet