Fitim Salihu: Nacionalizmi ynë, s’është veçse një populizëm elektoral

Politologu Fitim Salihu, i është imponuar shtypit Kosovar dhe atij ballkanas, me stilin e tij të veçantë, ku prirjet për t’i hetuar të gjitha “anët e medaljes”, janë karakteristikë gati kryesore e shkrimeve të tij. Vëmendjes së tij nuk i kanë shpëtuar studimet kulturore, çështjet rreth marrëdhënieve ndërkombëtare, me theks të veçantë mbi Lindjen e Mesme, ShBA-të dhe Amerikë Latine. Ka punuar një kohë edhe si redaktor i kulturës në gazetën Zëri, ndërsa ka bashkëpunuar edhe me mediat ballkanase, si fjala vjen gazeta kroate Bilden.

Në këtë intervistë për Gazeta e Re, Salihu ka folur rreth zhvillimeve të fundit politike, duke mos e lënë anash një reflektim mbi ngecjet, progresin dhe vizionin që duhet ta ndjekin kosovarët në të ardhmen.

GER: Z. Salihu, çka fshihet pas hezitimeve të partive opozitare, të cilat ndonëse përherë e më shpesh po i përmendin zgjedhjet e parakohshme, nuk po e gjejnë guximin që ta hedhin në tavolinë kartën e mocionit të mosbesimit, për ta provuar rrëzimin e qeverisë?

Salihu: Mendoj se partitë opozitare, madje edhe partitë në pushtet, nuk janë të sigurta rreth numrave, rreth votave që potencialisht do t’i kishin nëse zgjedhjet do të mbaheshin nesër, ta zëmë. Kosovën e ka kapluar një lëvizje tektonike elektorale që nga zgjedhjet e fundit parlamentare, një fenomen që në shkencë politike njihet si electoral swing, pra një lëvizshmëri e tabanit të votuesve, e strukturës së votuesve, e morfologjisë së tyre sociologjike, një mosdëgjueshmëri e votuesit tipik të tyre dhe një pasiguri rreth preferencave fluide të votuesit të ri. Ajo që ndodhi me ndryshimin drastik të votës – po t’i marrim si shembull vetëm Vetëvendosjen dhe LDK-në – brenda vetëm pesë-gjashtë muajsh në vitin 2017, flet qartë se votuesi në Kosovë ka zënë të mos votojë si tifoz futbolli i palëkundur, por ka zënë të votojë si një gjyqtar futbolli racional që herahershëm di edhe të të penalizojë me kartona. Ndërmjet dy palë zgjedhjesh kësisoj Vetëvendosjes “i rrodhën” nja 80,000 vota – rreth 45%, tek që LDK-ja u këndell nga debakli i qershorit duke u rritur në vjeshtë pak a shumë për 30,000 vota ose diku 20%. Pra, situatë e paparashikueshme. Kjo ka bërë që asnjë parti në Kosovë të mos guxojë të bazohet në rezultatet e zgjedhjeve paraprake, ndonëse, dorën në zemër, deri në verën e 2017-s Kosova është shquar si një vend me stabilitetet elektoral – madje edhe më 2007, më shumë sesa që kishte fituar PDK-ja, pati humbur LDK-ja. Dmth deri në zgjedhjet e vitit 2017 kishte lëvizur shumë pak numri i votuesve për një aksh parti. Prej 2017-s e paskëtaj asnjë parti s’e gëzon luksin e votave të sigurta.

Njashtu, sipas gjasës, duke u bazuar në sondazhet e brendshme që partitë politike – sidomos ato më të mëdhatë – viteve të fundit po i kryejnë vazhdimisht, ato (e, sidomos ato opozitaret) i kanë të qarta dy gjëra: a) se kapaciteti i tyre për ta përkthyer përkrahjen morale në votë konkrete po çalon diku-diku; b) nuk janë të sigurta për dallimet në përqindje, sidomos mes tri vendeve të para, sepse, për shembull, kur tre sondazhe të ndryshme e nxjerrin partinë X dhe atë Y herë në vendin e dytë e herë në të tretin, me dallime margjinale 0,5-1%, atëherë kjo nuk ofron garancë për pozicionimin final të tyre në ditën e zgjedhjeve. Pra, partitë po ngurrojnë për shkak se as vetë nuk e kanë të qartë se ku qëndrojnë me votën e tyre. Njëherazi, proceset të cilat po e mbizotërojnë diskursin publik muajve të fundit e kanë shtuar pasigurinë e secilës parti për “t’u matur në mejdan”.

Asgjëmangut, skena jonë politike është disi bizare dhe perverte, e shfytyruar dhe e përçudnuar. Partitë opozitare më shumë e sulmojnë njëra-tjetrën, tekqë qeverisë opozitarizmi më i rëndë i vjen nga vetë partitë e koalicionit. Pra, faktikisht jemi duke funksionuar me dy skena paralele politike – ku partitë opozitare merren ndërmjet vete e partitë qeveritare, po ashtu kërkojnë t’i qërojnë hesapet njëra me tjetrën, sikur të mos ekzistonin aty përballë njëra-tjetrës. Kjo të shpie në situata të atilla kur kryeministri i vendit “e grabit” bajrakun e kundërshtimit ndaj presidentit dhe të krijohet përshtypja sikur ai në të vërtetë është kryeopozitari e jo kryeqeveritari.

GER: Kriza e re institucionale, siç e dini, u thellua për shkak të atyre që u cilësuan si “aventura” të Presidentit Thaçi. A kanë të drejtë kundërshtarët e idesë që t’ia vendosin këtë etiketë presidentit në këtë rast?

Salihu: Personalisht kursehem nga etiketimet e ngutshme dhe emocionale, por ajo që e di është se asnjë njeri – qoftë ky presidenti, kryeministri a kushdo qoftë – nuk ka të drejtë dhe legjitimitet ta ndërmarrë asnjë veprim pa një konsultim e konsensus të gjerë. Ajo çfarë e ka karakterizuar skenën politike të Kosovës deri në 3-4 vitet e fundit është se në tema madhore kombëtare ka ekzistuar një konsensus i gjithë spektrit politik. P.sh., LDK-ja e PDK-ja ndoshta në periudhat e pasluftës në terren kanë pasur raporte të acaruara, por ajo nuk ka ndikuar në konsensusin rreth temave të mëdha dhe mjafton sa për ilustrim t’i kujtojmë edhe përbërjet gjithëpërfshirëse të ekipeve negociatore të kohës.

Sot duket sikur skena jonë politike e ka humbur këtë tipar dhe po ngarend kah një polarizimi skajshëm publik. Kjo e rrit domosdonë e një përafrimi qëndrimesh kur vjen puna tek temat e mëdha si përfundimi i negociatave me Serbinë, të cilat nuk mund t’i përmbyllë një njeri i vetëm pa pëlqimin e partive të koalicionit qeveritar dhe partive opozitare. Një mundësi e atillë do të ishte nëse partitë politike që shprehin mosbesim ndaj figurës së Thaçit të futeshin në ekipin negociator të formuar nga qeveria si një mënyrë institucionale për menaxhimin e negociatave të Brukselit.

GER: Meqë i përmendëm zgjedhjet e parakohshme, a besoni që Lëvizja Vetëvendosje përsëri do të mbetet si forca më e madhe politike në vend, apo çarja që ndodhi menjëherë pas zgjedhjeve të fundit, është një plagë që ende nuk është rigjeneruar?

Salihu: Është problematike të futem në prognoza rreth kësaj çështjeje sepse në fund fare do të përfundoja në nivel spekulacioni. Ajo që e di është se duket fëmijërore të besohet se largimi i 4 prej 5 ose i 11 prej 20 deputetëve më të votuar të partisë nuk do të ndikojë në rezultatin e një partie por, në anën tjetër, marrë parasysh se Vetëvendosja është një parti e koncentruar bukur shumë rreth figurës së fortë të liderit, mendoj që ajo do t’ia dalë që ta amortizojë një humbje dramatike të votës. Se a do të mjaftojë kjo sa për ta ruajtur sërishmi vendin e parë, nuk e them dot sepse në këtë fazë kjo do të ishte një pandehmë e hamendshme. Besoj që më së miri e dinë ata vetë nga puna e përçdoditshme në terren me bazën e tyre dhe nga sondazhet e brendshme që i kryejnë.

GER: Le t’i lëmë mënjanë zgjedhjet… Në këto dekada, shoqëria kosovare, veç ndërrimit të sistemit politik, ka përjetuar edhe një varg ndryshimesh të tjera kulturore e sociale. Në këtë kuadër mund ta fusim edhe lëvizjen feministe. Duam të ju pyesim, ç’mendim keni për të? A është ajo tashmë një lëvizje e konsoliduar mirë? A është “e egër”, apo “e butë”, si do ta kategorizonit? Sepse ekziston një perceptim te një pjesë e opinionit publik që disa nga gratë që identifikohen me këtë lëvizje, përdorin standarde të dyfishta, duke reaguar ashpër në disa raste, ndërsa heshtin në disa të tjera?

Salihu: Lëvizja feministe ka qenë një risi për diskursin publik në Kosovë dhe si çdo çarje e re ideologjike në rendin e etabluar të gjërave e në common sense edhe ajo në fillesat e saj po e përjeton mospranimin e hapur prej një shoqërie relativisht patriarkale rreth temave tabu. Por, duhen njohur meritat e aktivisteve dhe aktivistëve të shumtë të kësaj lëvizjeje në Kosovë. Natyrisht, sikurse secila ideologji – posi nacionalizmi, religjioni, marksizmi, liberalizmi, etj. – edhe feminizmi i ka anëtarët e saj ekstremistë dhe patetikë që nuk mirëpriten jo vetëm nga grupet konservatore të shoqërisë, por shumë herë edhe nga grupimet që normalisht do të duhej të ishin në aleancë me lëvizjet feministe. Një problematikë e këtillë i shoqëron për shembull edhe lëvizjet marksiste që shumë herë humbasin përkrahës për shkak të rigjiditetit e ortodokcizmit teorik dhe sektarizmit e fanatizmit praktik. Por, fatmirësisht tek lëvizja feministe në Kosovë nuk është shumë e theksuar kjo dukuri dhe mendoj që gjithsecili prej nesh duhet t’i përkrahë në luftën për barazi gjinore sepse fundja nuk është lufta e “tyre”, por lufta e krejt neve. Duke synuar që ta thyejnë një farë “Denkverbot”-i të patriarkalizmit kosovar, më shumë sesa që ato po e irritojnë ndokënd, në fakt përkundrazi janë ato që po sulmohen dhe përbalten pa të drejtë prej shumë grupeve fanatike.

GER: Me gjithë hapjen,  me gjithë ndryshimet, demokracia në Kosovë ende konsiderohet e brishtë. Cili është problemi më i madh që e kemi si shoqëri?

Salihu: Nuk duhet harruar se shoqëria kosovare është një shoqëri që deri para 60 a 70 vitesh e ka pasur shkallën e analfabetizmit rreth 90%, deri para më pak se 50 viteve nuk ka pasur universitet fare, deri para më pak se 20 vitesh për një dekadë ka mësuar bodrumeve të shtëpive private, akoma nuk e ka shënuar 30 vjetorin e zgjedhjeve të para pluraliste dhe sapo i mbushi 10 vjet shtet. Për rrjedhojë ajo akoma has nëndeshtrasha me ambientimin me konceptetsi demokracia dhe demokratizimi. Kur i shikon disa vende të rajonit që këto probleme të lartcekura i kanë zgjidhur dhjetëra vite para nesh, të duket sikur Kosova nuk ka ecur pak në rrugën e saj të zhvillimit demokratik, por natyrisht vazhdon të jetë shqetësues niveli i lartë i ndërhyrjes së partive politike në institucionet e pavarura dhe stërngarkimi i pozitave publike me shumë militantë partiakë që jo rrallë herë kanë përgatitje profesionale dhe intelektuale mediokre – e sa më gjatë që një parti ka qenë në pushtet, aq më shumë mëkate bart mbi supe në këtë aspekt.

Korrupsioni është një krimb tjetër që po e bren shoqërinë tonë dhe ky problem është më kronik, më endemik, dhe do të na duhen vite e vite për ta zhbirë atë nga trupi i shoqërisë sonë. Pastaj, një shoqërie që asnjëherë në historikun e saj nuk e ka pasur shtetin e vet, natyrisht se do t’i duhej kohë ta perceptonte atë si shtet të vetin. Tek ne ndër shekuj mbi kokë e kemi pasur herë “hyqymet” herë “dërzhavën”, të cilat janë parë si Tjetri, si e huaja, si shtypja që o “të mjel” o duhet “ta mjelësh”, prandaj do të na duhet kohë që shtetin ta shohim si diçka tonën, si pasuri publike, si pronë të përbashkët, si një farë “Folkhemmet” – një shtëpi të të gjithë banorëve, siç thotë koncepti suedez i shtetit.

GER: Me ç’sy i shikoni programet nacionaliste të disa subjekteve politike këndej e andej kufirit? Në kontekstin gjeo-strategjik, e gjeo-politik, a janë ato iluzion?

Salihu: Mendoj që nuk është shqetësuese dhe nuk mund të flasim për një shtrirje të madhe. Po e vrojtuam shtjellën e ngjarjeve politike nëpër Evropë me rritjen e partive neonaziste, protofashiste, ekstrem-djathtiste e shoviniste, mendoj që Kosova dhe Shqipëria fatbardhësisht i kanë shpëtuar kësaj vale. Ne kemi parti me prirje populizmi, përfshirë edhe në terma nacionalistë, por kjo shpeshherë na vjen më shumë si folklorizëm elektoral sesa si shqetësim serioz për shoqërinë. Pastaj, në kontekstin shqiptar – dhe mbase jo vetëm –është problematik ravijëzimi i vijës së hollë mes nacionalizmit dhe patriotizmit.

GER: Fare në fund, ju vet, a e konsideroni veten nacionalist?

Salihu: Nga sa e ceka edhe sipër, është problem – jo vetëm tek shoqëria jonë, por edhe në qarqe akademike – të definohet se ku fillon patriotizmi dhe ku mbaron nacionalizmi. Unë veten e shoh si një patriot që e do kombin e tij dhe shtetin e tij si institucionin më të lartë politik të tij me gjithë simbolet e tij. Nuk më tërheqin projektet nacionaliste, por në anën tjetër ruaj përnderim e përulje për sakrificën e brezave të kaluar në arritjen e lirisë. Preferoj që asnjëherë të mos e harroj dhe ta kujtoj të kaluarën, heroizmat e lëvizjeve të ndryshme, që unë i quaj si vrapues maratonikë me stafetë që ia dorëzonin stafetën shoqi-shoqit – prej rilindësve e çetave kryengritëse të fillimshekullit XX, e gjer tek kaçakët, partizanët antifashistë, ilegalët e organizatave që më pas u bashkuan në LPK dhe në fund fare tek ushtarët e UÇK-së, si kurorëzim i të gjitha këtyre përpjekjeve të përgjakshme. Por, më acaron çdo tentativë që këto të paraqiten si projekte politike të së ardhmes, sikundërqë më irritojnë fantazitë e pafundme e të pafre.

Unë e quaj veten patriot pragmatist që i njeh rrethanat ndërkombëtare gjeopolitike dhe që e kupton se ato, fatkeqësisht, e determinojnë fatin e popujve të vegjël. Një popull asodore jemi edhe ne dhe krahasuar me madhësinë e peshën tonë politike, mendoj se kemi fituar më shumë sesa homologët tanë nëpër botë në këto njëzet vite. A është boll? Kurrë s’është boll për ata që shohin Fata Morgana dhe mendojnë se bashkësia ndërkombëtare është një fontanë dëshirash dhe vetëm pret atje qe ne ta hapim gojën dhe ata të na dhurojnë aq sa ne duam. Gjer në një riformatim të ardhshëm potencial të atyre rrethanave, ne duhet që çdo mëngjes të zgjohemi falënderues që në kohën kur ne u çliruam ato rrethana ishin në të mirën tonë.

Përkundër frustrimit social, papunësisë e varfërisë, nuk duhet të lejojmë që mungesa e një mirëqenieje të duhur sociale të na mjegullojë gjykimin për arritjet nacionale të shqiptarëve në këto njëzet vite, mu sikurse këto të arritura nacionale nuk duhet të na frenojnë në kërkesat për progres social./Gazetaere.com/

Kategoritë
INTERVISTALajmeLajmet Kryesore

Të ngjajshmet